En Az Ne Kadar Egzersiz Yaparızsa Sağlıklı Yaşlanabiliriz?
Sağlıklı yaşlanmak için gereken en asgari egzersiz miktarı nedir? Resmi fiziksel aktivite hedefi haftada 150 dakika olsa da, aslında bundan çok daha…

Sağlıklı yaşlanmak için gereken en asgari egzersiz miktarı nedir?
Resmi fiziksel aktivite hedefi haftada 150 dakika olsa da, aslında bundan çok daha azıyla bile fayda sağlayabiliriz
“En asgari hedefi hedefleyin” tavsiyesi nadiren başarılı sonuçlar verir. Ancak egzersiz söz konusu olduğunda, sporla pek ilgilenmeyenler için umut verici bir haber var: Az miktarda hareket bile yaşlandıkça sağlıklı kalmamıza yardımcı oluyor gibi görünüyor.
Dünya Sağlık Örgütü ve ABD’nin fiziksel aktivite kılavuzları, yetişkinlerin haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş veya orta yoğunluklu başka bir aktivite yapmasını ya da koşu veya yüzme gibi daha yoğun egzersizlerle 75 dakika geçirmesini öneriyor. Buna ek olarak, haftada iki veya daha fazla gün ağırlık kaldırma, şınav çekme veya diğer güçlendirme egzersizlerinin yapılması gerekiyor. Amerikalıların yarısından azı bu hedefe ulaşıyor, ancak iyi haber şu ki, önerilen miktarın küçük bir kısmını bile yapmak hastalık ve erken ölüm riskini azaltıyor. Uzmanlar, çalışmaların egzersizin ne kadar uzun, ne kadar yoğun ve ne sıklıkla yapılması gerektiği konusunda farklılık gösterdiğini, ancak genel olarak en az egzersizin bile faydalı olabileceğini, özellikle de hayatlarına nadiren hareket dahil edenler için geçerli olduğunu söylüyor.
Columbia Üniversitesi’nde hareketsiz davranışları inceleyen Keith Diaz, “Haftada 150 dakika, birçok insan için ulaşılması oldukça zor bir hedef ve zaman en büyük engellerden biri,” diyor. Bizimle konuşurken Diaz, saatte iki mil hızla yürürken bir koşu bandındaydı. O, pratik ve kolay hareketlere öncelik veriyor ve çoğu insan için bu, yürümek anlamına geliyor. İnsanlar gün boyunca hareket etmek üzere evrimleşmiş ve “vücutlarımıza bundan daha fazlasına ihtiyaç duyuyoruz,” diyor.
Diaz’ın laboratuvar deneyleri ne kadar azının yeterli olduğunu gösteriyor. 2023 yılında yapılan küçük bir çalışmada, 11 orta yaşlı veya daha yaşlı yetişkin, farklı zamanlanmış yürüyüş molalarıyla sekiz saat boyunca oturdu. Her yarım saatte bir beş dakika yürümek, yemek sonrası kan şekeri artışlarını kesintisiz oturma durumuna kıyasla yüzde 50’den fazla azalttı. Hatta saatte bir dakika yürümek bile kan basıncını düşürdü; bu durum uzun vadede kalp-damar olayları riskini azaltabilir.
Brigham and Women’s Hastanesi ve Harvard Tıp Fakültesi’nde epidemiyolog olan I-Min Lee, bu alana çok az spor yapmış biri olarak girdi, bu yüzden egzersizin birçok insan için zor bir kavram olduğu fikrine empati kuruyor (ve daha kabul edilebilir olan “fiziksel aktivite” terimini tercih ediyor). Lee, 2015 yılında 660.000’den fazla kişinin verilerini içeren bir analizde ortak yazarlık yaptı. Bazı aktiviteler yapan ancak önerilen minimumdan daha az hareket edenlerin ölüm riski, hiç hareket yapmayanlara kıyasla yüzde 20 daha düşüktü. Başka bir deyişle, hiç aktivite yapmayanların 14 yıllık takip süresince ölme olasılığı daha yüksekti. Lee, “Eğer çok hareketsiz bir yaşam tarzına sahipseniz, herhangi bir miktar hareket bile faydalıdır,” diyor.
Güç antrenmanı da benzer bir örüntü izliyor gibi görünüyor. 2022 tarihli bir derleme, haftada 30 ila 60 dakika ağırlık kaldırma, şınav, squat ve diğer güç antrenmanlarının, çalışmaların süresi boyunca her nedenden ölüme karşı riski yüzde 20’ye varan oranda azalttığını buldu. Egzersiz süresini bir saatin ötesine çıkarmak ise belirgin bir fayda sağlamadı. İnsanları otuz yıl boyunca takip eden başka bir çalışma ise haftada 1,5 ila iki saat direnç antrenmanı yapanların her nedenden ölüm riskinin yüzde 13 daha düşük olduğunu ortaya koydu; iki saatten fazla egzersiz ek fayda göstermedi.
Daha yoğun çalışmak, harcanan zaman başına daha fazla fayda sağlayabilir. Egzersiz yapmayanlarda, günde üç kez yoğun aktivite patlamaları—merdiven koşmak veya otobüse yetişmek için hızlanmak—ortalama yedi yıl boyunca ölüm riskini yüzde 40’a varan oranda azalttı. Haftada sadece 15 dakika yüksek yoğunluklu aktivite, her nedenden ölüm riskini yüzde 18, kanserden ölüm riskini ise yüzde 16 azalttı. Ulusal ölçekte, bu küçük miktarlar büyük bir etki yaratabilir. Araştırmacılar, orta yaşlı ve yaşlı Amerikalıların günde 10 dakika orta ila yoğun aktivite eklemesi durumunda yılda yaklaşık 111.000 ölümün önlenebileceğini tahmin ediyor.
Lee, yoğunluğun tek önemli faktör olduğundan pek emin değil. Çoğu verinin, aktif geçirilen toplam sürenin en önemli unsur olduğunu gösterdiğini söylüyor. 2022 yılında 100.000’den fazla kişiyi takip eden bir çalışma, orta yoğunluklu aktiviteyle kılavuzları karşılayanların ölüm riskindeki düşüşün, yoğun aktiviteyle kılavuzları karşılayanlarla hemen hemen aynı olduğunu buldu.
Bu, “hafta sonu savaşçısı”nın—yani haftanın geri kalanında hareketsiz kalarak hafta sonu egzersizle telafi eden birinin—savunmasının bir parçasıdır. 2004 yılında Lee ve meslektaşları, aktivitelerini haftada bir veya iki seansa sığdıran erkeklerin, yalnızca ciddi risk faktörleri yoksa hareketsiz erkeklere göre daha düşük ölüm oranlarına sahip olduğunu buldular. Başka bir çalışma, erkek ve kadın hafta sonu savaşçılarının, hareketsiz insanlara kıyasla her nedenden ölüm riskinin yüzde 30 daha düşük olduğunu ortaya koydu; düzenli aktif olanların riski ise yüzde 35 daha düşüktü. Bu analiz ev işlerini de yürüyüş ve sporla birlikte saydı ve haftada bir veya iki seansın bile ölüm riskini iyileştirebileceği sonucuna vardı. Hareketi ölçen giyilebilir cihazlar kullanan çalışmalar da aktif katılımcılarda kalp krizi, felç ve ölüm risklerinde benzer düşüşler buldu; bu aktivite haftaya yayılsa da bir araya toplansa da fark etmedi. Yine de Lee, yeni başlayanların fiziksel aktivitelerini yaymaları gerektiğini düşünüyor, çünkü vücutları artan yüklemeye uyum sağlarken yaralanma olasılıkları daha düşük olacaktır.
Avustralya’daki Monash Üniversitesi’nde fiziksel aktivite araştırmacısı olan Emmanuel Stamatakis, en asgariyi yapmak bir başlangıç noktası olmalı, hedef değil, diyor. “Faydalar haftada yaklaşık 300 dakika orta yoğunluklu aktiviteye veya buna eşdeğer yoğun aktiviteye kadar artmaya devam eder,” ve çoğu insanın bu seviyeye kademeli olarak ulaşabileceğini söylüyor.
Buna ulaşmak için bir spor salonuna gitmek zorunda değilsiniz. Diaz, “Sadece gün boyunca hareket etmenin yollarını bularak da sağlıklı olabilirsiniz,” diyor. Genel kanı, hiçbir şey yapmamaktan bir şeyler yapmanın daha iyi olduğudur. Lee, “Eğer balo dansı yapmayı seviyorsanız, evet, bu da sayılır,” diyor. Köpeğinizi gezdirmek veya bahçe işleriyle uğraşmak da öyle. En iyi aktivite, sevdiğiniz ve uzun vadede devam edebileceğiniz aktivitedir, diyor. Zamanı gerçekten kısıtlı olanlar için Diaz, “Hedefin o kadar da yüksek olması gerekmez,” diyor.
