Farklı EPA/DHA Takviye Protokollerinin Akciğer Kanserli Hastalarda Besinsel ve İltıhaplanma Sonuçları Üzerindeki Etkileri: Açılış Amaçlı Sistematik Derleme ve Ağ Meta-Analizi

Sistematik İnceleme makalesi

Front. Nutr., 13 Kasım 2026

Sek. Klinik Beslenme

Cilt 13 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fnut.2026.1892656

• XH

  Xuan Hu 1

• CL

  Chang Lu 1

• CT

  Chen Tian 2

• SZ

  Shu-Qi Zheng 1

• HW

  Hai-Bin Wang 1

• LZ

  Li-Xin Zhao 3

• LF

  Ling-Ling Fan 4

• KC

  Kai Chen 1

• XH

  Xin-Le Han 1

• SD

  Si-Yue Dong 1

• JL

  Jia-Lin Lu 1

• YH

  Yu-Xing Hu 1

• XL

  Xin-Yu Li 1

• YZ

  Ya-Jun Zhang 1† *

• ML

  Min-Hui Li 1,3,5† *

• 1. İç Moğolistan Tıp Üniversitesi, Hohhot, Çin

• 2. Lanzhou Üniversitesi Halk Sağlığı Fakültesi, Lanzhou, Çin

• 3. İç Moğolistan Özerk Bölgesi Geleneksel Çin Tıbbı Hastanesi, Hohhot, Çin

• 4. İç Moğol Jinglun Zisu Tarım Teknolojisi Ltd. Şti., Hulun Buir, Çin

• 5. Baotou Tıp Fakültesi, Baotou, Çin

Makale metrikleri

Özet

Arka plan:

Akciğer kanseri sıkça beslenme bozukluğu ve sistemik iltihaplanma ile birlikte görülebilir. Farklı doz ve EPA/DHA bileşimlerine sahip ω-3 (n-3) çoklu doymamış yağ asitleri (ÇDYa) rejimlerinin etkileri belirsizliğini korumaktadır.

Hedef:

Bu ağ meta-analizi (NMA), akciğer kanseri hastalarında farklı n-3 ÇDYa suplementasyon rejimlerinin beslenme ve iltihaplanma sonuçlarını karşılaştırmayı amaçlamaktadır.

Yöntem:

Bu sistematik derleme, PRISMA yönergelerini izlemiştir. PubMed, Embase, Cochrane Library, Web of Science, CNKI, CBM, Wanfang ve VIP dahil sekiz veri tabanında tarama yapılmış; tarama kesim tarihi 5 Kasım 2025 olarak belirlenmiş ve 25 Mart 2026’da tamamlayıcı bir tarama gerçekleştirilmiştir. Takviye rejimleri, toplam günlük n-3 yağ asidi (PUFA) dozu ve eikosapentaenoik asit (EPA)/dokozahexaenoik asit (DHA) bileşimine göre sınıflandırılmıştır. Birincil sonuçlar, temel değerden vücut ağırlığındaki değişim ve müdahale sonrası orta kol çevresi (MUAC) olmuştur. İkincil sonuçlar ise müdahale sonrası TNF-α, IL-6 ve C-reaktif protein (CRP) düzeyleri olmuştur. Tüm nedenlere bağlı kayıplar, yan etkilerden ayrı analiz edilmiştir. Birincil ağ meta-analizleri yalnızca rastgele kontrollü çalışmaların (RCT) dahil edilmesiyle sınırlanmış; rastgele olmayan karşılaştırmalı çalışmalar tamamlayıcı kanıt olarak korunmuştur. Etkili-model (random-effects) analizleri kullanılmış ve kanıt güvenilirliği GRADE yaklaşımıyla değerlendirilmiştir.

Sonuçlar:

728 katılımcının dahil edildiği 11 bağımsız çalışmaya ait on iki rapor dahil edilmiştir (yedi RCT ve dört rastgele olmayan karşılaştırmalı çalışma). Vücut ağırlığındaki değişimin analizi için altı RCT katkı sağlamıştır; hiçbir rejim kontrol grubundan anlamlı biçimde farklılık göstermemiştir. MUAC ile ilgili bulgular sınırlı ve tutarsızdır. Orta dozda EPA ağırlıklı n-3 PUFA, düşük TNF-α düzeyleriyle ilişkilendirilmiştir; orta dozda EPA ağırlıklı n-3 PUFA ve orta dozda saf EPA ise düşük CRP düzeyleriyle ilişkilendirilmiştir. IL-6 veya tüm nedenlere bağlı kayıplar açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Kanıt güvenilirliği çok düşükten yüksekliğe kadar değişmekte, vücut ağırlığı tahminleri için ise çok düşük güvenilirlik bildirilmektedir.

Sonuç:

Mevcut kanıtlar, n-3 PUFA takviyesinin vücut ağırlığı veya MUAC’de tutarlı bir iyileşme göstermediğini ortaya koymaktadır. EPA içeren bazı rejimler, düşük TNF-α veya CRP düzeyleriyle ilişkilendirilmiştir; ancak bu tahminler, az sayıda doğrudan karşılaştırma içeren seyrek ağlardan gelmektedir. Optimal bir doz veya EPA/DHA bileşimini belirlemek için kanıtlar yetersizdir. Takviye rejimlerini doğrudan karşılaştıran daha büyük RCT’lere ihtiyaç vardır.

Sistematik derleme kaydı:

Belirteç: CRD420251171789. PROSPERO web sitesi: www.crd.york.ac.uk/PROSPERO/home

1 Giriş

Akciğer kanseri günümüzde dünyada kansere bağlı ölümlerin başlıca nedenidir. Erkeklerde hem insidans hem de mortalitede birinci sırayı alırken, kadınlarda ikinci sırayı almaktadır (). 2022 yılına kadar küresel düzeyde tahmini 2,4 milyon yeni akciğer kanseri vakası ve 1,8 milyon ölüm gerçekleşmiştir. 2050 yılına kadar yılda 3,35 milyon akciğer kanseri ölümü meydana gelecek ve bu yükün büyük kısmı düşük ve orta gelirli ülkeler tarafından taşınacaktır (). Histopatolojik görüntülere göre akciğer kanseri genellikle küçük hücreli karsinom (SCLC) ve küçük olmayan hücreli karsinom (NSCLC) olarak ikiye ayrılır (). Akciğer kanserinin ilerleyişine göre hastalık genellikle I’den IV’e kadar evrelere ayrılır. Akciğer kanserinin evrelemesi hastanın genel durumunu, tedavi sürecini ve prognozunu önemli ölçüde etkileyebilir. İnsanların akciğer kanseriyle mücadelesi sürecinde, akciğer kanseri ve tedavinin hastanın sağlık durumu ve günlük yaşamı üzerinde önemli etkileri olur. Akciğer kanserinin en sık görülen belirtileri arasında nefes darlığı ve kronik öksürük yer alır. Solunum belirtilerinin yanı sıra, kilo kaybı, yorgunluk ve beslenme bozukluğu gibi sistemik belirtiler de görülebilir (). Yeterli beslenme ve hedefe yönelik beslenme yönetimi; ameliyat, kemoterapi ve radyoterapi gibi aktif tedavi süreçlerinden tedaviden sonraki iyileşme, ikincil önleme ve bakıcı bakımı (palyatif bakım) dahil olmak üzere akciğer kanseri bakımının her aşamasında temel bir rol oynar. Ameliyat, radyoterapi ve kemoterapi sırasında yeterli beslenme ve diyet, yan etkileri azaltmaya ve hastaların yaşam kalitesini yükseltmeye yardımcı olabilir. Cerrahi olmayan kanser tedavileri de vücut üzerinde ciddi bir yük oluşturur ve katabolizmayı uyararak hastaların protein ve enerji talebini artırır. Buna ek olarak, tümör yanıtı olarak monositler, makrofajlar ve lenfositler tarafından salınan dolaşımdaki pro-inflamatuar sitokinler, kanser hastalarında bazal metabolizmanın artmasına yol açar. Bu sitokinler arasında tümör nekroz faktörü alfa (TNF-α), interleukin 1 ve 6 (IL-1 ve IL-6) ile interferon alfa ve interferon gamma (IFN-α ve IFN-γ) yer alır ().

Son yıllarda balık yağından elde edilen ω-3 (n-3) çoklu doymamış yağ asitleri (ÇDYaA) beslenme uzmanları geniş çapta ilgi görmüştür. n-3 ÇDYaA, insan vücudunun kendi kendine sentezleyemediği, genellikle bitk yağlarında ve balık yağında bulunan esansiyel yağ asitleridir. Dokozahesaenoik asit (DHA) ve eikosapentaenoik asit (EPA), en kapsamlı şekilde incelenen n-3 ÇDYaA’ların temel bileşenleridir. Yapılan çalışmalar, n-3 ÇDYaA’ların kardiyovasküler hastalıkların önlenmesi, iltihabın düzenlenmesi, sinir sisteminin korunması ve beslenme durumunun iyileştirilmesinde rol oynadığını göstermektedir (6–8). Kanser yönetimi alanında yapılan çok sayıda çalışma, n-3 ÇDYaA’ların kanser hücrelerinin çoğalmasını baskılayabileceğini ve kemoterapi toksisitesini azaltabileceğini göstermiştir. Aynı zamanda, kemoterapi ve radyoterapi alan kanser hastalarında iltihabi yanıta düzenleyici bir etkisi bulunmaktadır. Bunun temel nedeni, kanser hastalarında artmış katabolizma ve yükselmiş dinlenme enerji harcaması göstermesidir. n-3 ÇDYaA’lar, iltihabi yanıtı düzenleyerek bu ikinci durum üzerinde etki yapabilir.

Son yıllarda, n-3 ÇDYaA’ların akciğer kanseri tedavisindeki rolüne ilişkin birkaç çalışma meta-analiz gerçekleştirmiştir. Bu meta-analizler öncelikle radyoterapi ve kemoterapi sırasındaki iltihabi yanıtlara, kaşektik hastalarda vücut ağırlığı, yağsız vücut kütlesi veya iskelet kütlesi iyileşmelerine ve n-3 ÇDYaA’lar ile akciğer kanseri ölümü arasındaki olası ilişkiye odaklanmıştır (10–12). Ancak, akciğer kanseri hastalarında farklı toplam dozların ve EPA/DHA bileşimlerinin beslenme ve iltihabi sonuçlar üzerindeki karşılaştırmalı etkileri belirsizliğini korumaktadır.

Bu nedenle, bu ağ meta-analizi (AMA), farklı toplam dozların ve EPA/DHA bileşimlerinin beslenme ve iltihabi sonuçlar üzerindeki etkilerini karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Sınırlı kanıt ağı nedeniyle, bu çalışma keşif niteliği taşımakta ve optimize edilmiş klinik bir doz veya EPA/DHA oranı belirlemeyi amaçlamamaktadır (Şekil 1).

Şekil 1

2 Yöntemler

Bu NMA, PRISMA kılavuzlarındaki NMA’lar için rehber ilkeleri izledi. Aynı zamanda PROSPERO’ya CRD420251171789 kayıt numarasıyla kaydedildi. Bu doz kategorileri PROSPERO protokolünde önceden belirlenmedi ve uygun çalışmalar belirlendikten sonra keşif amaçlı sentez için tanımlandı.

2.1 Arama stratejisi

Bu NMA’da PubMed, Embase, Cochrane Library, Web of Science, CNKI, CBM, Wanfang ve VIP dahil olmak üzere sekiz veritabanında arama yaptık. Arama 5 Kasım 2025’te başlatıldı ve 25 Mart 2026’da tamamlayıcı bir arama gerçekleştirildi. Ayrıntılı arama stratejisi için lütfen Ek Tablo S1’e başvurun. Ayrıca, potansiyel olarak uygun makaleleri belirlemek için ilgili derlemelerin ve meta-analizlerin kaynaklarını manuel olarak taradık. Hiçbir dil kısıtlaması uygulanmadı. Ayrıca ClinicalTrials.gov ve diğer kayıtlardan ilgili deneme kayıt kayıtlarını inceledik ve bunları yayılan raporlarla çapraz doğruladık. Çalışma durumu, müdahale ayrıntıları ve uygun sonuç verilerinin kullanılabilirliği kaydedildi (Ek Tablo S6).

2.2 Uygunluk kriterleri

Bu NMA, PICOS modelini (nüfus, müdahale, karşılaştırma, sonuçlar ve çalışma tasarımı) izledi. Dahil etme kriterleri aşağıdaki gibiydi:

• Nüfus: 18 yaş ve üzeri akciğer kanseri hastaları. Küçük hücreli akciğer kanseri veya küçük hücreli olmayan akciğer kanseri olan hastalar, hastalığın evresinden bağımsız dahil edilebilirdi.

• Müdahale: Sadece ya da oral beslenme formülasyonunun bir parçası olarak verilen oral n-3 PUFA takviyesi. Günlük doz ve EPA/DHA bileşimi açıkça bildirilmeliydi.

• Karşılaştırıcı: Placebo yağı, n-3 PUFA içermeyen izokalorik bir beslenme takviyesi veya standart bakım.

• Sonuçlar: Aşağıdakilerden en az biri bildirilmeliydi: vücut ağırlığı, üst kol çevresi, TNF-α, IL-6, CRP veya tüm nedenlere bağlı çekilme.

• Çalışma tasarımı: Randomize kontrollü çalışmalar ve karşılaştırmalı randomize olmayan çalışmalar dahil edilebilirdi. Randomize olmayan çalışmalar arasında prospektif kontrollü çalışmalar ve retrospektif kohort çalışmalar yer alıyordu.

• Dil ve yayım tarihi: Dil veya yayım tarihine ilişkin hiçbir kısıtlama uygulanmadı.

İstisna kriterleri şöyleydi:

• Çalışma karmaşık bir kanser nüfusunu içeriyordu ve akciğer kanseri hastalarına ait veriler ayrı ayrı çıkarılamıyordu.

• Günlük n-3 PUFA dozu veya EPA/DHA bileşimi belirsizdi.

• N-3 PUFAs parenteral olarak uygulandı.

• Çalışma, n-3 PUFA bileşeninin ayrı olarak tanımlanamadığı çok modlu bir müdahaleyi değerlendirdi.

• Çalışma herhangi bir uygun sonucu bildirmedi.

• Yayım bir protokol, derleme, sistematik derleme, olgu raporu veya insan dışı bir çalışmaydı.

2.3 Çalışma seçimi

EndNote 2025 yazılımı ile tekrarlanan atıflar kaldırıldıktan sonra, iki yazar (XH ve Y-JZ) dahil etme ve istisna kriterlerine göre başlıklar ve özetleri bağımsız olarak inceledi. İncelemenin tamamlanmasının ardından, aynı iki yazar potansiyel olarak uygun çalışmaların tam metinlerini bağımsız olarak gözden geçirdi. Her iki aşamada da ortaya çıkan anlaşmazlıklar görüşme yoluyla çözüldü. Ulaşılabilecek bir karara varılamaması halinde, nihai kararı vermek üzere üçüncü yazar (M-HL) görüşüldü.

2.4 Veri çıkarma

İki yazar (XH ve Y-JZ), dahil edilen çalışmalardan ilk yazar, çalışma tasarımı, katılımcı özellikleri, n-3 PUFA dozajı, birincil sonuçlar ve ikincil sonuçlar dahil olmak üzere verileri bağımsız olarak çıkardı. Her bir sonuç için, vücut ağırlığı, üst kol çevresi, TNF-α, IL-6, CRP ve nedensiz ayrılış için bildirilen ortalamalar, standart sapmalar, örneklem büyüklükleri, ölçüm birimleri ve ölçüm zaman noktaları çıkarıldı. Mevcut olduğunda, toplam yan etkiler, ciddi yan etkiler ve yan etkiler nedeniyle yapılan ayrılışlar hakkında bilgiler de kaydedildi. Aynı çalışmaya ait birden fazla rapor, katılımcıların çift sayılmasının önlenmesi için birbirine bağlandı. Ulaşılamayan görüş birliği durumunda üçüncü bir değerlendirmeci (M-HL) danışılarak uyumsuzluklar görüşmeyle çözüldü. İlgili bilgiler eksik veya belirsiz olduğunda ilgili yazarlarla en fazla iki kez iletişime geçildi.

2.5 Yanlış değerlendirme riskinin değerlendirilmesi

Rastgele kontrollü çalışmalar, Cochrane Yanlış Değerlendirme Riski 2 aracı (RoB 2) kullanılarak değerlendirildi. Değerlendirme beş alanı kapsadı: rastgeleştirme süreci, amaçlanan müdahalelerden sapmalar, eksik sonuç verileri, sonucun ölçülmesi ve bildirilen sonucun seçilmesi. Her bir alan düşük risk, bazı endişeler veya yüksek risk olarak derecelendirildi.

Rastgeleştirilmemiş karşılaştırmalı çalışmalar, Müdahalelerin Rastgeleştirilmemiş Çalışmalarında Yanlış Değerlendirme Riski aracı (ROBINS-I) kullanılarak değerlendirildi. Değerlendirme, kafa karıştırıcı faktörlerden kaynaklanan yanlış değerlendirme, katılımcı seçimi, müdahalelerin sınıflandırılması, amaçlanan müdahalelerden sapmalar, eksik veriler, sonucun ölçülmesi ve bildirilen sonucun seçilmesi alanlarını kapsadı. Her bir alan, düşük, orta, ciddi veya kritik yanlış değerlendirme riski ya da bilgi yok olarak derecelendirildi.

İki değerlendirmeci (XH ve Y-JZ), yanlış değerlendirme riski değerlendirmelerini bağımsız olarak tamamladı. Değerlendirmeye dahil edilen makaleleri ve mevcut tüm Ek bilgileri incelediler. Değerlendirmelerini tamamladıktan sonra, iki değerlendirmecinin yargılarını karşılaştırdılar. Oluşan uyumsuzluklar önce görüşmeyle çözüldü. Görüş birliğine ulaşılamaması durumunda, üçüncü bir değerlendirmeci (M-HL) nihai kararı verdi.

2.6 Sonuç tanımları

Birincil sonuçlar, vücut ağırlığındaki değişim ve müdahale sonrası üst kol çevresi (MUAC) olarak belirlendi. Vücut ağırlığı, başlangıç değerinden değişim olarak; MUAC ise müdahale sonrası bildirilen uç değerler kullanılarak analiz edildi. İkincil sonuçlar, müdahale sonrası TNF-α, IL-6 ve CRP düzeyleri olarak tanımlandı. MUAC ve inflamatör biyomarkerlar için başlangıç değerleri gruplar arası karşılaştırılabilirliği değerlendirmek amacıyla çıkarıldı ancak değişim puanlarının hesaplanmasında kullanılmadı. Vücut ağırlığı değişimi için standart sapma doğrudan bildirilmediğinde, mümkün olduğunda mevcut verilerden türetildi. Başlangıç ve müdahale sonrası standart sapmalara dayalı hesaplamalar için katılımcı içi korelasyon 0,50 olarak kabul edildi. Çalışmaya özgü türetme ve dönüştürme işlemleri Ek Tablo S4A’da bildirildi. Neden-sonu kayıplar, tahminen atama ile çalışma sonu değerlendirmesi arasında herhangi bir nedenle tamamlanmama olarak tanımlandı. Bu sonuç, yan etklerden ayrı olarak analiz edildi ve tedavi güvenliliği veya tolere edilebilirliği ölçümü olarak kullanılmadı. van der Meij ve ark. çalışması için kontrol grubunda değiş olmadığı ve buna karşılık gelen standart sapmanın başlangıç verilerinden tahmin edildiği kabul edildi.

2.7 n-3 PUFA takviyesi ve doz kategorilerinin tanımlanması

Katılan rejimler, keşif amaçlı karşılaştırma için toplam günlük n-3 PUFA dozu ve EPA-DHA oranına göre gruplandırıldı. Doz kategorileri, Tseng ve ark.’nın önceki bir ağ meta-analizinden uyarlanarak belirlendi: düşük (<2.000 mg/gün), orta (≥2.000 mg/gün ancak <2.500 mg/gün), yüksek (≥2.500 mg/gün ancak <3.000 mg/gün) ve çok yüksek (≥3.000 mg/gün). Bu eşikler ilk olarak kalp yetmezliği alanında kullanılmış olup akciğer kanseri hastaları için klinik doz eşikleri olarak validasyon edilmemiştir. Bu nedenle yalnızca mevcut rejimleri düzenlemek amacıyla kullanılmıştır ve klinik doz önerileri olarak yorumlanmamalıdır.

EPA/DHA oranına göre rejimler; yalnızca DHA (sadece DHA), DHA ağırlıklı (EPA/DHA < 1), eşit EPA ve DHA (EPA/DHA = 1), EPA ağırlıklı (EPA/DHA > 1) ve yalnızca EPA (sadece EPA) olarak sınıflandırıldı. Dahil edilen çalışmalarda toplam doz ile EPA/DHA bileşimi yakın ilişki gösterdiğinden, mevcut verilerle bu etkilerin bağımsız etkileri tahmin edilemedi.

2.8 İstatistiksel analizler

Eşli ve ağ meta-analizleri, Lanzhou Üniversitesi Kanıta Dayalı Tıp Merkezi tarafından geliştirilen Smart EBM AI Tools 1 kullanılarak gerçekleştirildi. Tüm analizler frekansist çerçeve içinde yapıldı. Çalışmalararası klinik heterojenilik beklenmesinden dolayı, tüm sonuçlar için rastgele etkili modeller kullanıldı. Çalışmalararası heterojenilik, kısıtlı maksimum olasılık (REML) yöntemiyle tahmin edildi ve her ağ içindeki karşılaştırmalar için ortak bir heterojenilik parametresi varsayıldı.

Cisim ağırlığı değişimi ve müdahale sonrası MUAC, sürekli sonuçlar olarak ele alındı ve 95% güven aralıkları (GA) ile ortalamalar farkı (OF) kullanılarak özetlendi. Bu sonuçlar için yüksek değerlerin uygun olduğu kabul edildi. TNF-α, IL-6 ve CRP; laboratuvar yöntemleri ve ölçüm ölçekleri çalışmalar arasında farklılık gösterdiğinden, 95% GA ile standartlaştırılmış ortalamalar farkı (SOF) kullanılarak özetlendi. Enflamatuar sonuçlar için düşük değerlerin uygun olduğu kabul edildi. Tüm nedenlere bağlı ayrılış, 95% GA ile risk oranları (RO) kullanılarak ikili bir sonuç olarak analiz edildi. Ters varyans yöntemi kullanıldı ve sıfır olay verileri için süreklilik düzeltmesi olarak 0,5 uygulandı. Bu sonuç için düşük değerlerin uygun olduğu kabul edildi.

Küçük çalışma etkilerinin potansiyel açısından, ortak referans olarak kontrol kullanılarak karşılaştırma düzeltmeli huni grafikleri betimleyici olarak incelendi. Huni grafiği asimetrisi için kesin testler gerçekleştirilmedi, çünkü herhangi bir özgün ağa katkıda bulunan rastlantısal kontrollü çalışmalar 10’dan azdı. Kırpma-doldurma yöntemi, keşif amaçlı duyarlılık analizi olarak değerlendirildi ancak uygulanmadı; her doğrudan karşılaştırma yalnızca bir veya iki çalışmayı içeriyordu ve farklı takviye rejimlerinin bu amaç için makul biçimde birleştirilmesi mümkün değildi.

GRADE değerlendirmesi için, potansiyel yayın yanlılığı her doğrudan karşılaştırma için çalışma kayıtları, mevcut çalışma protokolleri ve ilgili sonuçların raporlanması kullanılarak değerlendirildi. Eksik çalışmaların veya sonuçların kanıt güvenilirliğini düşürmek için geçerli bir temel oluşturup oluşturmadığı incelendi.

2.9 Geçerlilik değerlendirmesi

Geçerlilik, ağdaki tedavi karşılaştırmaları boyunca potansiyel etki değiştiricilerin karşılaştırılmasıyla değerlendirildi. Akciğer kanseri tipi ve evresi, başlangıç beslenme durumu ve vücut ağırlığı/BMI, kanser tedavisi ortamı, müdahale süresi, takviye formülasyonu, müdahaleyle birlikte sağlanan ek enerji ve protein ile kontrol koşulu göz önüne alındı. Özellikle yalnız başına n-3 PUFA takviyeleri ile n-3 PUFA içeren oral beslenme formülasyonları arasındaki farklara, ayrıca yağ-plasebo, izokalorik beslenme ve standart bakım kontrolleri arasındaki farklara özel önem verildi. Ağta kapalı döngü bulunmadığından, doğrudan ve dolaylı kanıtlar arasındaki tutarsızlığın istatistiksel değerlendirmesi mümkün değildi. Geçerlilik dolayısıyla çalışmalar arasındaki klinik karşılaştırılabilirlik temelli değerlendirildi. Kontrol koşulları ayrıca takviye formülasyonu açısından incelendi. Yalnızca RCT’lerden oluşan kanıt tabanında, yalnız başına n-3 PUFA hazırlıklarıyla yağ-plasebo kontrolleri, tam beslenme formülasyonlarıyla ise izokalorik beslenme karşılaştırıcıları kullanıldı. Karşılaştırıcı türü ile formülasyon arasındaki bu yakın uyum, geçerliliğin makulülüğü değerlendirilirken dikkate alındı.

2.10 Duyarlılık analizleri

Common kontrol düğümünün sağlamlığını incelemek için karşılaştırıcı türüne göre duyarlılık analizleri gözden geçirildi. Karşılaşılanlar yağ plasebosu, izokalorik beslenme karşılaştırıcısı veya standart bakım olarak sınıflandırıldı. Birincil analizler yalnızca RCT’lere indirgendiğinde, standart bakım karşılaştırıcısı kalmadı. Geriye kalan RCT’lerde karşılaşıcı türü, tamamıyla suplement formülasyonuyla örtüşüyordu: yalnız başına n-3 PUFA hazırlıklarının incelendiği çalışmalar yağ-plasebo kontrolleri kullanırken, beslenme tamamlayıcı formülasyonların incelendiği çalışmalar izokalorik beslenme karşılaştırıcıları kullanmıştı.

Bu nedenle kontrol düğümünün karşılaşıcı türüne göre ayrıştırılması, bağlantısız kanıt ağları üretirdi ve karşılaşıcı türünün ile suplement formülasyonunun ayrı ayrı etkilerini ayırt etmeye izin vermezdi. Bu nedenle karşılaşıcı açısından kısıtlanmış kanıtlar, ayrı bir bağlantılı duyarlılık NMA’sı yerine ilgili formülasyon alt grup analizleri aracılığıyla incelendi. Bu yapısal bağımlılık, transitivity değerlendirilirken de gözetildi.

2.11 Keşif amaçlı alt grup analizleri

Cisim ağırlığındaki değişime ilişkin keşif amaçlı alt grup analizleri, müdahale süresine, kanser tedavisinin yapıldığı ortama ve suplement formülasyonuna göre yürütüldü. Muhaleye süresi kısa süreli (<8 hafta), orta süreli (≥8 hafta ancak <1 yıl) veya uzun süreli (≥1 yıl) olarak sınıflandırıldı. Kanser tedavisi kemoterapi veya çok modlu tedavi olarak, suplement formülasyonu ise ya yalnız başına n-3 PUFA hazırlığı ya da n-3 PUFA içeren beslenme tamamlayıcı formülasyon olarak sınıflandırıldı.

Bu analizler, klinik heterojeniliğin olası kaynaklarını keşfetmeyi amaçladı. Çoğu alt grupta yalnızca küçük sayıda çalışma bulunduğu için resmi etkileşim testleri ve meta-regresyon yürütülmedi ve alt grup bulguları keşif amaçlı olarak değerlendirildi.

3 Bulgular

3.1 Çalışma seçimi ve özellikleri

Literatür taraması sonucunda 1.284 kayıt elde edildi. Yanlış kayıtların ve tarama aşamasından önce elenmiş olanların çıkarılması sonrasında 654 kayıt başlık ve özet üzerinden incelendi. Tam metin düzeyinde 70 rapor değerlendirildi, bunların 58’i elendi. 11 bağımsız çalışmadan oluşan 12 rapor, 728 katılımcıyı içeren ve uygunluk kriterlerini karşılayan çalışmalar oldu (Şekil 2). (14–25). Temel elenme nedenleri şunlardı: 1) çıkarılabilecek akciğer kanserine özgü veri içermeyen karma kanser popülasyonları (26–32); 2) günlük n-3 PUFA dozu veya EPA/DHA bileşimi hakkında yetersiz bilgi (33–39); 3) parenteral uygulama (40–43); 4) n-3 PUFA’nın etkisinin başka müdahale bileşenlerinden ayralamadığı çok modlu müdahaleler (44–47); 5) uygun bir sonucun olmaması (48–50); 6) uygun olmayan yayın veya çalışma türleri, arasında derlemeler, olgu bildirimleri ve hayvan çalışmalarının bulunduğu (51–75); 7) klinik deney protokolleri (76–83).

Şekil 2

Dahil edilen çalışmaların yedisi rastlantısal kontrollü çalışmalar (RKÇ), dördü ise rastlantısal olmayan karşılaştırmalı çalışmalardı. Birincil ağ meta-analizleri yalnızca RKÇ’lerle sınırlıyken, rastlantısal olmayan çalışmalar tamamlayıcı kanıt olarak korundu. Müdahaleler toplam n-3 PUFA dozu, EPA/DHA bileşimi, süre ve formülasyon bakımından farklıydı; tek başına balık yağı preparatlarından n-3 PUFA içeren ağız yoluyla beslenme tamamlayıcılarına kadar değişiyordu (Tablo 1). Düşük dozda EPA ağırlıklı rejim yalnızca rastlantısal olmayan kanıtlarla temsil edildiği için birincil RKÇ ağına dahil olmadı.

Tablo 1

Dahil edilen çalışmaların özellikleri.

1C, kontrol grubu; 2DHA, dokozaheksaenoik asit; 3EPA, eikozapentaenoik asit; 4I, müdahale grubu; 5NSCLC, küçük hücreli olmayan akciğer kanseri; 6SCLC, küçük hücreli akciğer kanseri.

Deney kayıtlarının incelenmesi, sonuçları çıkarılamayan devam eden ve erken sonlandırılan çalışmaların yanı sıra uygunluk kriterlerimizi karşılamayan yayınlanmış çalışmaların da tespit edilmesine olanak tanıdı. Sonlandırılan bir deneyde, değişim sonucu kaydedilmiş olsa da, dahil etmeye uygun sonuçlar mevcut değildi. Nicel sentez için ek çalışma uygun bulunamadı (Ek Tablo S6).

3.2 Ölçülen yanlılık riski

Rastgele kontrollü deneyler için ölçülen yanlılık riski değerlendirmeleri Şekil 3’te gösterilmektedir. Önemli konular, özellikle planlanan müdahalelerden sapmalar ve bildirilen sonucun seçimi açısından yaygındı. Son veri kaybı, van der Meij ve ark. (, ) ve Gui ve ark. () çalışmalarında yüksek yanlılık riski olarak değerlendirildi; bu alan için kalan değerlendirmeler düşük riskten bazı konulara kadar değişmektedir.

Şekil 3

Dört rastgele olmayan çalışma, ROBINS-I kullanılarak ayrı ayrı değerlendirildi (Şekil 4). Çoğu alan orta düzeyde yanlılık riski olarak değerlendirildi. Zhang ve ark. () çalışması birkaç alanda ciddi yanlılık riski taşırken, diğer rastgele olmayan çalışmalar bireysel alanlarda çoğunlukla orta veya düşük risk olarak derecelendirildi.

Şekil 4

3.3 Ağ yapısı ve geçişkenlik

Rastgele kontrollü deney ağları seyrek ve büyük ölçüde yıldız biçimindeydi; kontrol, yaygın karşılaştırıcı görevi görüyordu. Hiçbir deney iki n-3 PUFA programını doğrudan karşılaştırmadı ve ağların hiçbirinde kapalı bir döngü bulunmadı.

Olasılı etki değiştiricilerin dağılımı çalışmalar arasında farklılık gösteriyordu. Kanser evresi, kanser tedavisi, müdahale süresi, takviye formülasyonu ve kontrol koşulu açısından farklılıklar mevcuttu. Beslenme çıktılarının değerlendirilmesinde özellikle önem taşıyan bu farklılıklar, bazı çalışmaların yalnız başına n-3 PUFA hazırlıklarını değerlendirirken, diğerlerinin n-3 PUFA’ları ek enerji ve protein içeren tam kapsamlı ağızdan alınan beslenme takviyesinin bir parçası olarak sunduğunu gösteriyordu. Bu farklılıklar, transitivitenin makul oluşunun değerlendirilmesi sırasında dikkate alındı (Ek Tablo S3). Kapalı döngülerin mevcut olmaması nedeniyle tutarsızlığın istatistiksel değerlendirmesi yapılamadı.

3.4 Vücut ağırlığında değişim

Vücut ağırlığında değişimin birincil analizine altı RCT veri sağladı. Beş aktif n-3 PUFA rejiminin ağ meta-analizinde kontrol ile arasında anlamlı bir fark yoktu (Şekiller 5, 6). Ağ tahminleri aşırı yüksek doz DHA ağırlıklı n-3 PUFA için MD 0,20 kg (95% IG, −7,36 ile 7,76), yüksek doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA için MD 1,70 kg (95% IG, −6,12 ile 9,52), orta doz saf EPA için MD 1,87 kg (95% IG, −5,53 ile 9,27), aşırı yüksek doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA için MD 2,48 kg (95% IG, −10,76 ile 15,72) ve orta doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA için MD 2,61 kg (95% IG, −2,99 ile 8,21) olarak bulundu.

Şekil 5

Şekil 6

Geleneksel çiftli karşılaştırmalarda birkaç bireysel doğrudan karşılaştırma n-3 PUFA takviyesini destekliyordu (Şekil 7), ancak bu sinyaller genel ağ tahminlerinde korunmadı. Daha geniş aralıklar, karşılaştırmalar boyunca ortak bir heterojenlik parametresinin uygulandığı rastlantısal-etki ağ modelini yansıtıyor. P-puanları Şekil 6’da sunulmuştur; seyrek ağ ve tek çalışma tedavi düğümlerinin baskınlığı nedeniyle, bunlar tercih edilen bir rejim kanıtı olarak yorumlanmadı (Şekil 8).

Şekil 7

Şekil 8

3.4.1 Keşif alt grup analizleri

Cilt ağırlığı değişiminin alt grup analizleri daha homojen olmayan bir örüntü gösterdi (Ek Şekiller S1A–S5F). Müdahale süresi 8 haftadan kısa olan çalışmalarda, orta doz saf EPA, kontrolle karşılaştırıldığında daha fazla kilo alımını destekledi (MD 1.87 kg, %95 IG, 0.59-3.15); yüksek doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA için elde edilen değer ise anlamlı değildi. Orta süre alt grubunda (≥8 hafta ancak 1 yıldan kısa) hiçbir rejim istatistiksel olarak anlamlı bir sonuca ulaşmadı.

Çalışmalar antikanser tedavisine göre gruplandırıldığında, kemoterapi alt grubunda orta doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA (MD 5.98 kg, %95 IG, 1.31-10.65) ve orta doz saf EPA (MD 1.87 kg, %95 IG, 0.59-3.15) kilo alımını destekledi. Çoklu modalite tedavisi alt grubunda ise anlamlı bir fark gözlenmedi.

Benzer bir örüntü, çalışmalar takviye formülasyonuna göre gruplandırıldığında da görüldü. Yalnız başına n-3 PUFA hazırlıkları olarak değerlendirilen rejimlerden hiçbiri kontrolle karşılaştırıldığında anlamlı bir fark göstermedi. Tam beslenme formülasyonlarının kullanıldığı çalışmalarda ise orta doz saf EPA olumlu bir değer gösterdi (MD 1.87 kg, %95 IG, 0.59-3.15).

Bu alt grup bulguları birbirinden bağımsız değildi. Kısa süreli, kemoterapi ve tam beslenme formülasyonu analizlerindeki orta doz saf-EPA değeri aynı randomize çalışmadan kaynaklanırken, kemoterapi alt grubundaki anlamlı orta doz EPA ağırlıklı değer de tek bir çalışmaya dayanıyordu. Alt gruplar arasında resmi bir etkileşim testi yapılmadı.

3.5 Orta kol çevresi

Orta kol çevresi (MUAC) için müdahale sonrası verilere üç randomize kontrollü çalışma katkı sağladı. Yüksek doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA, kontrolle karşılaştırıldığında daha yüksek MUAC gösterdi (MD 2.89 cm, %95 IG, 0.68-5.10); orta doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA için elde edilen değer ise anlamlı değildi (MD 0.34 cm, %95 IG, −0.74-1.42) (Ek Şekiller S1G–S4G).

Yük dozlu karşılaştırma tek bir çalışmadan beslenmişti. Bu karşılaşmaya kullanılan kol düzeyinde 5. haftanın MUAC ortalamaları ve standart sapmalar, özgün çalışmada doğrudan bildirilmek yerine inceleme yazarları tarafından yeniden oluşturuldu.

3.6 İnflamatör biyomarkerlar

Üç RCT, TNF-α, IL-6 ve CRP için uç nokta verileri sağladı. Laboratuvar yöntemleri ve ölçüm ölçekleri çalışmalar arasında farklılık gösterdiğinden, inflamatör sonuçlar standartlaştırılmış ortalamalar farkı olarak ifade edildi.

TNF-α için, orta dozda EPA baskın n-3 PUFA, kontrolle karşılaştırıldığında müdahale sonrası daha düşük düzeyler verdi (SMD −2,55, %95 IG, −3,03 ile −2,07); orta dozda saf EPA ise belirgin bir fark göstermedi (SMD −0,15, %95 IG, −0,58 ile 0,28). Her iki rejim de IL-6 için kontrolle anlamlı biçimde farklı değildi: orta dozda EPA baskın n-3 PUFA için SMD −0,95 (%95 IG, −2,76 ile 0,86) ve orta dozda saf EPA için 0,10 (%95 IG, −2,44 ile 2,63) olarak bulundu.

CRP için her iki karşılaştırma da n-3 PUFA takviyesinin lehine çıktı. orta dozda EPA baskın n-3 PUFA için SMD −1,57 (%95 IG, −2,03 ile −1,10) ve orta dozda saf EPA için −1,00 (%95 IG, −1,55 ile −0,45) olarak bulundu (Ek Şekiller S1H–S4J).

3.7 Tüm nedenlere bağlı kayıp

Tüm nedenlere bağlı kayıp için yedi RCT veri sağladı. Aktif rejimlerden hiçbiri kontrolle anlamlı biçimde farklı değildi. İlgili RR’lar aşırı yüksek dozda EPA baskın n-3 PUFA için 9,67 (%95 IG, 0,59 ile 158,17), yüksek dozda EPA baskın n-3 PUFA için 6,00 (%95 IG, 0,79 ile 45,42), orta dozda EPA baskın n-3 PUFA için 1,34 (%95 IG, 0,62 ile 2,89), aşırı yüksek dozda DHA baskın n-3 PUFA için 1,27 (%95 IG, 0,54 ile 3,03) ve orta dozda saf EPA için 0,59 (%95 IG, 0,31 ile 1,13) olarak bulundu (Ek Şekiller S1K–S4K). Birçok tahmin belirsizdi; özellikle tek bir deneye dayananlar.

Bu sonuç, tahminen atama ile çalışma sonundaki değerlendirmeye kadar herhangi bir nedenle tamamlamamayı temsil ediyordu. Bu nedenle bir kötüleşme olayı sonucu olarak değil, tüm nedenlere bağlı kayıp olarak değerlendirildi.

3.8 Küçük çalışmalar etkileri ve yayım yanlılığı

Genel ağlar için karşılaştırma düzeltmeli huni grafikleri Şekil 9 ve Ek Şekiller S5G–S5K’da sunulmuş, ek alt grup grafikleri ise Ek Şekiller S5A–S5F’de yer almaktadır. Her genel ağ üç ile yedi RCT’i içermekte ve hiçbir doğrudan karşılaştırma iki’den fazla denkle yönlendirilmemektedir. Seyrek veri nedeniyle grafikler betimleyici bir yaklaşımla, huni grafiği asimetrisi için resmi testler veya trim-and-fill analizleri uygulanmadan yorumlanmıştır.

Şekil 9

3.9 GRADE değerlendirmesi ve kanıt güvenilirliği

Kanıt güvenilirliği GRADE yaklaşımı kullanılarak değerlendirilmiş ve karşılaştırmaya özgü derecelendirmeler Tablo 2’de özetlenmiştir. Vücut ağırlığı değişimi için ağ tahminlerinin güvenilirliği kontrol ile yapılan tüm karşılaştırmalarda çok düşük olarak derecelendirilmiştir. MUAC için güvenilirlik yüksek doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA için çok düşük, orta doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA için ise kontrol ile karşılaştırmada düşük olarak değerlendirilmiştir.

Tablo 2

Tüm birleştirilmiş sonuçlar için GRADE puanlama değerlendirmesi.

Doğrudan ve dolaylı kanıtlar için kesinlik derecelendirmeleri, ağ tahmininin kesinliğini belirlemeye yönelik ön değerlendirmelerdir ve belirsizliği içermez; belirsizlik ağ tahmini düzeyinde değerlendirilmiştir. a Önyargı riski nedeniyle iki seviye düşürüldü, çünkü kanıt katkısının %80’den fazlası yüksek önyargı riskine sahip olduğunu değerlendirilen çalışmalardan gelmiştir. b Önyargı riski nedeniyle bir seviye düşürüldü, çünkü kanıt katkısının %50’den fazlası yüksek önyargı riskine sahip olduğunu değerlendirilen çalışmalardan gelmiştir. c Anlaşılır heterojenitenin bulunduğu (I2 > 90%) tutarsızlık nedeniyle iki seviye düşürüldü. d Hem klinik açıdan önemli fayda hem de zarar için önceden belirlenen 1,5 katlı eşiklerin her ikisini de geçen %95 IG nedeniyle belirsizlik nedeniyle üç seviye düşürüldü. e Hem klinik açıdan önemli fayda hem de zarar için önceden belirlenen eşiklerin her ikisini de geçen %95 IG nedeniyle belirsizlik nedeniyle iki seviye düşürüldü. f Tek bir önceden belirlenen karar eşiğini geçen %95 IG nedeniyle belirsizlik nedeniyle bir seviye düşürüldü. Tek bir çalışma tarafından bilgilendirilen karşılaştırmalar için heterojenilik tahmin edilemedi ve yalnızca bu temele dayanarak hiçbir düşürme yapılmadı. Yayın yanlılığı her doğrudan karşılaştırma için niteliksel olarak değerlendirildi. Çalışma sayısındaki sınırlamalardan dolayı huni grafiği asimetrisi için resmi testler yapılmadı. Yayın yanlılığı dışlanamadı. IG, güven aralığı; DHA, dokozaheksaenoik asit; EPA, eikosapentaenoik asit; GRADE, Önerilerin Değerlendirilmesi, Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesi; MD, ortalamalar farkı; NMA, ağ meta-analizi; RR, göreceli risk; PUFA, çoklu doymamış yağ asidi; SMD, standartlaştırılmış ortalamalar farkı.

İlenflamatör sonuçlar için kanıt kesinliği karşılaştırmalara göre değişti. TNF-α için kanıt, orta dozda EPA ağırlıklı n-3 PUFA için yüksek, orta dozda saf EPA için orta düzeyde kesinlik olarak derecelendirildi. IL-6 için kesinlik, ilgili karşılaştırmalar için sırasıyla çok düşük ve orta düzeydeydi. Her iki CRP karşılaştırması da orta düzeyde kesinlik kanıtı olarak derecelendirildi.

Tüm nedenlere bağlı çekilmeler için kanıt güvenilirliği çok düşük ile orta arasında değişiyordu. Düşürülmeler, karşılaştırmaya bağlı olarak çoğunlukla önyargı riski, tutarsızlık veya belirsizlikle ilgiliydi. Denek kayitlerinin ve bildirilen sonuçların incelenmesi, herhangi bir spesifik karşılaştırmada yayıncı önyargısı nedeniyle ek düşürülmeye yeterli dayanak sağlamadı. Bu nedenle mevcut GRADE değerlendirmeleri korundu. Ağlardan hiçbirinde kapalı bir döngü bulunmadığı için tutarsızlık değerlendirilemedi.

4 Tartışma

Bildiğimiz kadarıyla, bu, akciğer kanseri hastalarında mevcut n-3 PUFA takviye rejimlerini toplam doz ve EPA/DHA bileşimine göre karşılaştıran ilk ağ meta-analizidir. Birincil analizleri rastgele kontrollü deneylere sınırlandıktan sonra, mevcut kanıtlar beslenme sonuçları için tutarlı bir fayda göstermedi. Aktif rejimlerden hiçbiri kontrol ile karşılaştırmalı olarak kilo değişimini anlamlı biçimde iyileştirmedi ve bu karşılaştırmalar için kanıt güvenilirliği çok düştü. MUAC için de kanıtlar sınırlıydı. Yüksek dozda EPA ağırlıklı n-3 PUFA’nın daha yüksek MUAC ile ilişkili olması, ancak yeniden oluşturulan kol düzeyi verileri kullanan tek bir deneye dayanması ve çok düşük güvenilirlikte kanıt olarak değerlendirilmesi nedeniyle bu tahmin, buna karşılık seçili inflamatör sonuçlar için daha belirgin sinyaller gözlemlendi. Oraz dozda EPA ağırlıklı n-3 PUFA, yüksek güvenilirlikte kanıtlarla düşük TNF-α düzeyleriyle; hem orta dozda EPA ağırlıklı n-3 PUFA hem de orta dozda saf EPA, orta düzeyde kanıt güvenilirliğiyle düşük CRP düzeyleriyle ilişkiliydi. IL-6 için belirgin bir etk gözlemlenmedi. Böylece güncel kanıtlar, seçili inflamatör biyomarkerlarda olası bir etki öne sürse de, beslenme durumunda tutarlı bir iyileşme ortaya koymuyor veya tercih edilebilir bir n-3 PUFA rejimi belirlemiyor.

Önceden yapılan çift yönlü meta-analizler, akciğer kanseri hastalarında beslenme ve inflamasyon sonuçları için n-3 PUFA takviyesinin potansiyel faydalarını bildirmiştir (, ). Bu çalışadaki daha kesin olmayan bulgular kısmen kanıt tabanındaki ve analiz yaklaşımındaki farkları yansıtıyor olabilir. Birincil sentezimiz yalnızca RCT’lerle sınırlıydı ve mevcut müdahaleler tek bir n-3 PUFA müdahalesi olarak birleştirilmek yerine doz ve EPA/DHA bileşimine göre ayrıldı. Bu, nispeten küçük tedavi düğümleri ortaya çıkardı; bunların çoğu yalnızca tek bir çalışma ile aydınlatılmıştı. Ayrıca dahil edilen çalışmalar hastalık evresi, başlangıç beslenme durumu, kanser tedavisi, müdahale süresi, coğrafi ortam, takviye formülasyonu ve karşılaştırıcı açısından farklıydı. Bu klinik ve metodolojik farklar beslenme sonuçlarındaki heterojenliğe ve ağ tahminlerinin birçoğu için gözlemlenen geniş güven aralıklarına katkıda bulunabilir. Bireysel karşılaştırmalar içindeki çalışma sayısının az olması nedeniyle, hastalık evresi, tedavi ortamı, coğrafi bölge veya yanlılık riskine göre yapılacak ek meta-regresyon güvenilir tahminler sağlamazdı.

Kayıpsız alt grup analizleri bu bağlamda yorumlanmalıdır. Orta doz saf EPA için kısa süreli kemoterapi alt gruplarında ve tam beslenme formülasyonları kullanan çalışmalarında istatistiksel olarak anlamlı tahminler gözlemlendi; orta doz EPA ağırlıklı n-3 PUFA ayrıca kemoterapi alt grubunda vücut ağırlığı artışını destekledi. Ancak bu bulgular çok küçük kanıt kümelerine dayanıyordu. Önemlisi, kısa süreli, kemoterapi ve tam beslenme formülasyonu analizlerindeki orta doz saf-EPA tahminleri aynı çalışmadan kaynaklanıyordu ve kemoterapi alt grubundaki anlamlı orta doz EPA ağırlıklı tahmin de tek bir çalışmaya dayanıyordu. Resmi etkileşim testi yapılamadı. Bu nedenle bulgular, tedavi süresinin, kemoterapi ortamının veya takviye formülasyonunun n-3 PUFA takviyesinin etkisini değiştirdiğini göstermiyor. Aksine, gelecekteki çalışmalarda incelenmesi gereken hipotezler ortaya koyuyorlar.

Seçili EPA içeren karşılaştırmalarda gözlemlenen TNF-α ve CRP azalmaları biyolojik açıdan makuldür. EPA, E-serisi özel çözünürlük medyatörlerinin öncüsü olarak görev yapabilir ve n-3 doymamış yağ asitlerinin, NF-κB ile ilgili yolları da içeren iltihaplanma sinyal yollarını etkilediğine dair buluntular bildirilmiştir (84–86). Bu mekanizmalar, sistemik iltihaplanmanın katabolizma ve beslenme bozulmasına katkıda olduğu kanserde anlamlı olabilir. Yine de geçerli analiz, ardıl moleküler yollar yerine dolaşımdaki iltihaplanma biyarkerlerini değerlendirmiştir. Tümör yanıtını, ilerlemeye özgür hayatta kalımı, genel hayatta kalımı veya mikrobiyota ile ilgili sonuçları da değerlendirmemiştir. Bu nedenle hücre ve hayvan çalışmalarından elde edilen mekanistik buluntular, kanser karşıtı bir etkinin kanıtı değil, destekleyici biyolojik bağlam olarak değerlendirilmelidir. Özellikle geçerli buluntular, n-3 doymam yağ asiti takviyesinin doğrudan kanser karşıtı bir tedavi olarak yorumlanmasını desteklememektedir.

Bireysel takviye protokollerinin birbirinden farklarının yorumlanması, kanıt ağıının yapısı nedeniyle daha da sınırlıdır. Ağılar seyrek ve büyük ölçüde yıldız biçimindeydi ve aktif n-3 PUFA protokollerinin arasında doğrudan karşılaştırmalı çalışmalar bulunmuyordu. Bu nedenle klinik geçişkenlik, ortak kontrol düğümü üzerinden birbirine bağlanan çalışmaların karşılaştırılabilirliğine dayanır. Bu varsayım belirsizdir, çünkü kontrol koşulları yağ placebosundan izokalorik beslenme takviyelerinden ve standart bakıma kadar değişiyordu. Müdahaleler ayrıca formülasyon bakımından da belirgin biçimde farklıydı. Bazı çalışmalar yalnız başına balık yağı preparatları kullanırken, diğerleri n-3 PUFA’ları ek enerji ve protein içeren tam kapsamlı ağızdan beslenme takviyelerinin bir parçası olarak sağladı. Ağırlık ve MUAC gibi sonuçlar için bu ek beslenme bileşenlerinin etkileri, EPA veya DHA’nın etkilerinden ayrılamaz. Üstelik mevcut çalışmalarda toplam n-3 PUFA dozu ve EPA/DHA bileşimi sıkı sıkıya ilişkiliydi. Bu nedenle tedavi düğümleri arasında gözlemlenen farklar, doz veya yağ asidi bileşiminden bağımsız biçimde değerlendirilemez ve bu derlemede kullanılan doz kategorileri, klinik açıdan doğrulanmış eşikler yerine keşif amaçlı gruplar olarak değerlendirilmelidir.

Aktiv rejimlerle kontrol grubu arasında tüm nedenlere bağlı ayrılımda istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmadı. Bu bulgu, müdahalelerin güvenli veya iyi tolere edildiğine dair bir kanıt olarak yorumurulmamalıdır. Tüm nedenlere bağlı ayrılma; hastalık ilerlemesi, ölüm, zayıf uyum ve takipten kayıp gibi farklı nedenlerle kesinti dahil olmak üzere tedaviye bağlı yan etkilerle eşdeğer değildir. Bu nedenle güvenlik veya tolerans konusunda resmi bir sonuca varmak için mevcut kanıtlar yetersizdir. Klinik açıdan n-3 PUFA takviyesinin potansiyel bir destekleyici beslenme müdahalesi olarak değerlendirilebileceği söylenebilir; ancak güncel kanıtlar belirli bir doz veya EPA/DHA bileşiminin önerilmesini gerekçelendirmez. Gelecekteki randomize çalışmalar, klinik açıdan anlamlı rejimleri doğrudan karşılaştırmalı, açıkça tanımlanmış kontrol müdahaleleri kullanmalı, temel beslenme durumunu ve eşlik eden kanser tedavisini ayrıntılı olarak bildirmeli ve beslenme, inflamasyon ve yan etkinlik sonuçlarını standartlaştırmalıdır. Gözlemlenenin inflamasyon biyomarkerlarındaki etkilerin klinik açıdan anlamlı faydalara dönüştürülüp dönüştürülmeyeceğini belirlemek için ayrıca daha büyük örneklem boyutları ve daha uzun takip gerekecektir.

4.1 Güçlü ve zayıf yanlar

Bu çalışma birkaç güçlü yana sahiptir. Lung kanseri hastalarında toplam doz ve EPA/DHA bileşimine göre mevcut n-3 PUFA takviye rejimlerinin keşif amaçlı bir ağ karşılaştırmasını sunar. Birincil nicel analizler yalnızca randomize kontrollü çalışmalarla sınırlı tutulurken, randomize olmayan çalışmalar tamamlayıcı kanıt olarak korunmuş ve ROBINS-I kullanılarak ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Ayrıca transitivity açısından ilgili olası etki değiştiricilerini inceledik, tamamlayıcı materyalde çalışma düzeyinde sonuç verileri sağladık ve bireysel karşılaştırmalar için kanıt güvenilirliğini GRADE yaklaşımıyla değerlendirdik. Bu önlemler birlikte, kanıt sentezinin şeffaflığını ve yorumlanabilirliğini artırmayı amaçlamaktadır.

Bununla birlikte, dikkate alınması gereken birkaç sınırlama bulunmaktadır. İlk olarak, kanıt ağları seyrekti. Aktiv tedavi düğümlerinin çoğu yalnızca bir veya iki çalışma ile destekleniyordu ve aktif n-3 PUFA rejimleri arasında doğrudan karşılaştırmalar mevcut değildi. Kapalı döngülerin olmaması, doğrudan ve dolaylı kanıt arasındaki tutarsızlığın resmi değerlendirmesini de engelledi. Çalışmaların sınırlı sayısı, güvenilir bir meta-regresyonu da olanaksız kıldı ve birkaç keşif alt küme tahmini bireysel çalışmalara dayanıyordu. Bu nedenle tedavi sıralamaları ve alt küme bulguları, doğrulayıcı olmaktan çok betimleyici olarak yorumlanmalıdır.

İkinci olarak, dahil edilen çalışmalar arasında önemli klinik ve metodolojik heterojenlik sürdü. Akciğer kanseri evresi, başlangıç beslenme durumu, kanser tedavisi, müdahale süresi, coğrafi ortam, takviye formülasyonu, kontrol koşulu ve yanlılık riski açısından farklılıklar gözlemlendi. Özellikle bazı müdahaleler yalnızbaşına n-3 PUFA preparatlarından oluşurken, diğerleri ek enerji ve protein sağlayan tam ağız yoluyla beslenme takviyeydi. Karşılaştırma grupları da yağ placebo’sundan izokalorik beslenme takviyelerinden standart bakıma kadar değişti. Bu farklılıklar, beslenme sonuçlarını EPA veya DHA’dan bağımsız olarak etkilemiş ve geçişkenlik varsayımının gücünü sınırlamış olabilir.

Bu derlemede kullanılan doz kategorileri keşif niteliğindeydi ve kayıtlı protokole önceden tanımlanmamıştı ya da akciğer kanserinde beslenme müdahalesi için geçerlilik kazanmamıştı. Önceki başka bir klinik ortamda yapılan çalışmalardan uyarlandılar. Ayrıca, mevcut rejimler arasında toplam n-3 PUFA dozu ve EPA/DHA bileşimi yakından ilişkiliydi. Bu nedenle bağımsız etkileri ayrıştırılamadı ve resmi bir doz-yanıt analizi için yeterli veri bulunmuyordu. Bugünkü bulgular, optimize edilmiş bir doz, EPA/DHA oranı veya klinik doz eşiği ortaya koyuyormuş gibi yorumlanmamalıdır.

Diğer sınırlamalar sonuç ölçümü ve kanıt erişilebilirliğiyle ilgilidir. Rastgele kontrollü çalışmaların çoğu kısa veya orta vadeli müdahalelerden elde edilmiş, uzun vadeli etkiler belirsiz kalmıştır. Bir MUAC karşılaştırması, doğrudan bildirilen uç değer ortalamaları ve standart sapmalar yerine tek bir çalışmadan yeniden oluşturulan kol düzeyinde verilere dayanmaktaydı. Enflamasyon biyomarker’larını değerlendiren çalışmalar arasında laboratuvar yöntemleri de farklılık göstermekte, bu da standartlaştırılmış ortalama farklarının kullanımını ve orijinal ölçüm birimlerinde yorumlamayı sınırlamaktaydı. Ayrıca tüm nedenlere bağlı ayrılış, geniş çapta erişilebilir tek kesilme sonucuydu ve tedavi güvenliğini veya tolere edilebilirliğini ortaya koymak için kullanılamaz. Çalışma sayısının az olması aynı zamanda yayıncı yanlılığını değerlendirmeyi de sınırladı. Çalışma kayıtları ve sonuç raporlaması incelendiğinden, yayıncı yanlılığı ve seçici sonuç raporlaması dışlanamadı. Daha olumsuz bulgulara sahip çalışmalar veya sonuçlar tam olarak raporlanmadıysa, gözlemlenen TNF-α ve CRP azalmaları abartılmış olabilir. Bazı potansiyel ilgili tam metin raporlarına erişilememiş, bu da kanıt tabanını daha da sınırlamış olabilir.

5 Sonuç

Bu keşif amaçlı ağ meta-analizi, akciğer kanseri hastalarında n-3 PUFA takviyesinin etkilerinin sonuçlara göre farklılaşabileceğini göstermektedir. EPA içeren bazı rejimler daha düşük TNF-α ve CRP düzeyleriyle ilişkiliyken, vücut ağırlığı, MUAC ve IL-6 kanıtları daha tutarlı değildi. Tüm nedenlere bağlı ayrılış gruplar arasında benzerdi, ancak bu tek başına güvenlik veya tolere edilebilirlik hakkında sonuç çıkarmaya olanak tanımaz. Kanıt ağı seyrek ve tedavi dallarının çoğu yalnızca az sayıda çalışmayla desteklendiğinden, mevcut veriler optimal n-3 PUFA dozu veya EPA/DHA bileşimini belirlemek için yeterli değildir. Akciğer kanseri hastalarında destekleyici beslenme bakımının bir parçası olarak n-3 PUFA takviyesinin potansiyel rolünü aydınlatmak için daha iyi tasarlanmış rastgele kontrollü çalışmalar gereklidir.

İfadeler

Veri erişilebilirliği ifadesi

Çalışmada sunulan özgün katkılar makaleye/Ek malzemeye dahil edilmiştir; daha ayrıntılı bilgiler için ilgili yazarlarla iletişime geçilebilir.

Yazar katkıları

XH: Kavramsal tasarım, Veri yönetimi, Biçimsel analiz, Araştırma, Metodoloji, Özgün taslak yazımı, İnceleme ve düzenleme. CL: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. CT: Kavramsal tasarım, Metodoloji, İnceleme ve düzenleme. S-QZ: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. H-BW: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. L-XZ: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. L-LF: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. KC: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. X-LH: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. S-YD: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. J-LL: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. Y-XH: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. X-YL: Kavramsal tasarım, İnceleme ve düzenleme. Y-JZ: Kavramsal tasarım, Araştırma, Kaynaklar, Yönetim, İnceleme ve düzenleme. M-HL: Kavramsal tasarım, Araştırma, Kaynaklar, Yönetim, İnceleme ve düzenleme.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansal destek alındığını bildirmiştir. Bu çalışma, İç Moğolistan Önder Yetenek Yetiştirme Programı kapsamında geleneksel Çin tıbbının (Moğol tıbbı) genç ve orta yaşlı profesyonelleri (Birim No: DC2200001717), İç Moğolistan Özerk Bölgesi Doğal Bilimler Vakfı Projesi: Platelet-İlişkili Nest Kaybı Apoptozunu Düzenleyerek Kolon Kanserine Karşı Etki Mekanizmasının Araştırılması (Proje No.: 2023MS08008) ve İç Moğolistan’ın Hulun Buir Şehri Bilim ve Teknoloji Programı: Hulun Buir Bölgesinde Perilla için Standart Üretim Sisteminin Kurulması (Proje No: NC2024017) tarafından desteklenmiştir.

Tesekkürler

Bu çalışmada gösterdikleri değerli katkılar, özveri ve mükemmel ekip çalışması için tüm yazarlara içten teşekkür ederiz.

Çıkar çatışması

LL-F, Inner Mongolia Jinglun Zisu Agricultural Technology Co., Ltd. tarafından kullanılmıştır.

Kalan yazar(lar), bu çalışmanın, olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki içinde yürütülmediğini beyan etmiştir.

Üretken yapay zeka bildirimi

Yazar(lar), bu el yazısının oluşturulmasında Üretken Yapay Zeka’nın kullanılmadığını beyan etmiştir.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların gözden geçirmesini de içeren makinalı doğruluk için makul çabalar sarf edilmiştir. Herhangi bir sorun tespit etmeniz durumunda lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Ekleme materiali

Bu makalenin Ekleme malzemesi çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnut.2026.1892656/full#supplementary-material

Dipnotlar

1.^https://agent.iebcm.com

• 1.

  GeorgeJEGeorgePSKrishnaJKMMathewA. Global trends in lung Cancer incidence and mortality by age, gender and morphology and forecast: a bootstrap-based analysis. Lung Cancer. (2025) 205:108626. doi: 10.1016/j.lungcan.2025.108626,

• 2.

  LamSBaldwinDRDevarajAFieldJHenschkeCIHeuvelmansMAet al. A game-changing 20 years: Progress and future directions in lung Cancer screening. J Thorac Oncol. (2026) 21:235–52. doi: 10.1016/j.jtho.2025.11.017,

• 3.

  Löfling L, Bahmanyar S, Kieler H, Lambe M, Wagenius G. Akciğer kanseri hayatta kalmasında zamansal eğilimler: Popülasyon temelli bir çalışma. Acta Oncol. (2022) 61:625–31. doi: 10.1080/0284186x.2021.2013529,

• 4.

  Liu C, Liu T, Li H, Song M, Ge Y, Ruan G ve ark. Beslenme etkisi belirtileri: Akciğer kanseri için dikkate değer prognoz göstergeleri. Clin Nutr. (2023) 42:550–8. doi: 10.1016/j.clnu.2023.02.021,

• 5.

  Polański J, Świątoniowska-Lonc N, Kołaczyńska S, Chabowski M. Akciğer kanseri tedavisini destekleyen bir faktör olarak beslenme: Sistematik derleme. Nutrients. (2023) 15:1477. doi: 10.3390/nu15061477,

• 6.

  Tseng P, Zeng B, Chen J, Kuo C, Zeng B, Kuo J ve ark. Yüksek doz Omega-3 yağ asitleri migren profilaksisinde mevcut farmakolojik seçenekleri geride bırakıyor: Bir ağ meta-analizi. Adv Nutr. (2024) 15:100163. doi: 10.1016/j.advnut.2023.100163,

• 7.

  Swanson D, Block R, Mousa S. Omega-3 yağ asitleri EPA ve DHA: Tüm yaşam boyunca sağlık faydaları. Adv Nutr. (2012) 3:893. doi: 10.3945/an.111.000893,

• 8.

  Tseng P, Zeng B, Hsu C, Liang C, Stubbs B, Chen Y ve ark. Kalp yetmezliği yönetiminde Ω-3 PUFA takviyesinin optimal dozu ve süresi: Bir ağ meta-analizinden kanıtlar. Adv Nutr. (2025) 16:100366. doi: 10.1016/j.advnut.2025.100366,

• 9.

  Hering J, Garrean S, Dejo T, Razzak A, Saied A, Trevino J ve ark. Omega-3 yağ asitlerinin kemoterapi dirençli pankreas kanseri hücrelerinde proliferasyonu baskılaması. Ann Surg Oncol. (2007) 14:3620–8. doi: 10.1245/s10434-007-9556-8,

• 10.

  Tao X, Zhou Q, Rao Z. Radyoterapi ve kemoterapi alan akciğer kanseri hastalarında Ω-3 çoklu doymamış yağ asitlerinin etkinliği: bir meta-analiz. Int J Clin Pract. (2022) 2022:6564466. doi: 10.1155/2022/6564466,

• 11.

  Lv D, Wang R, Chen M, Li Y, Cao C. Balık tüketimi, diyet çoklu doymam yağ asitleri ve akciğer kanseri: 1,7 milyon kadın ve erkek üzerinde sistematik derleme ve doz-yanıt meta-analizi. Nutr Cancer. (2022) 74:1976–85. doi: 10.1080/01635581.2021.1982995,

• 12.

  Chua A V Jr, Hernandez A R B, Mendoza M J L, San Juan M D. Omega-3 yağ asitleri, ileri evre küçük hücreli olmayan akciğer kanseri ve kanser kakeksisi hastalarında kilo ve yaşam kalitesi puanlarını artırır: bir meta-analizi. Integr Cancer Ther. (2024) 23:52. doi: 10.1177/15347354241275052,

• 13.

  Hutton B, Salanti G, Caldwell D M, Chaimani A, Schmid C H, Cameron C ve ark. Sağlık müdahalelerinin meta-analizlerini içeren sistematik derlemelerin raporlanması için PRISMA uzantısı ifadesi: kontrol listesi ve açıklamalar. Ann Intern Med. (2015) 162:777–84. doi: 10.7326/m14-2385,

• 14.

  van der Meij B, Langius JA, Spreeuwenberg M, Slootmaker SM, Paul MA, Smit E, ve diğerleri. Çoklu tedavi sırasında akciğer kanseri hastalarında kalite hayatı ve fonksiyonel durumu etkileyen N-3 çoklu doymamış yağ asitleri içeren oral beslenme takviyeleri: bir RCT. Eur J Clin Nutr. (2012) 66:399–404. doi: 10.1038/ejcn.2011.214,

• 15.

  van der Meij B, Langius JA, Smit E, Spreeuwenberg M, von Blomberg B, Heijboer A, ve diğerleri. Çoklu tedavi sırasında evre III küçük hücreli olmayan akciğer kanseri hastalarının beslenme durumunu etkileyen (N-3) çoklu doymam yağ asitleri içeren oral beslenme takviyeleri. J Nutr. (2010) 140:1774–80. doi: 10.3945/jn.110.121202

• 16.

  Finocchiaro C, Segre O, Fadda M, Monge T,igliano M, Schena M, ve diğerleri. İleri akciğer kanseri hastalarında N-3 yağ asitlerinin etkisi: çift kör, plasebo kontrollü çalışma. Br J Nutr. (2012) 108:327–33. doi: 10.1017/s0007114511005551,

• 17.

  Lu Y, Chen R, Wei S, Hu H, Sun F, Yu C. İleri küçük hücreli akciğer kanseri hastalarında omega 3 yağ asitlerinin C-reaktif protein ve Interleukin-6 üzerindeki etkisi. Medicine (Baltimore). (2018) 97:e11971. doi: 10.1097/md.0000000000011971,

• 18.

  Sánchez-Lara K, Turcott J, Juárez-Hernández E, Nuñez-Valencia C, Villanueva G, Guevara P, ve diğerleri. İleri küçük hücreli akciğer kanseri hastalarında beslenme ve klinik sonuçları etkileyen eikosapentaenoik asit içeren oral beslenme takviyesinin etkileri: randomize çalışma. Clin Nutr. (2014) 33:1017–23. doi: 10.1016/j.clnu.2014.03.006,

• 19.

  Gui L, Cheng M, Zheng M, Ning C, Luo Q. Omega-3 yağ asidi takviyesinin ameliyat sonrası kemoterapi alan evre ii-iii NSCLC hastalarında beslenme durumu ve inflamuar yanıt üzerindeki etkileri: çift kör randomize kontrollü çalışma. Front Nutr. (2023) 10:1266584. doi: 10.3389/fnut.2023.1266584,

• 20.

  Zhang M, Liu C, Zhang X, Zhao L, Li Y, Su M. Omega-3 yağ asidince zengin beslenmenin skamöz hücreli akciğer kanseri ve eşlik eden depresyonu olan hastaların yaşam kalitesi üzerindeki etkisi: retrospektif bir çalışma. Actas Esp Psiquiatr. (2024) 52:445–52. doi: 10.62641/aep.v52i4.1654,

• 21.

  Pastore C, Orlandi S, Gonzalez M. Kemoterapinin ilk döngüsüne yakın kanser hastalarında Omega-3 ile zenginleştirilmiş oral takviyenin başlatılması: kötü uyum için bir faktör olabilir mi? Nutr Cancer. (2014) 66:1285–92. doi: 10.1080/01635581.2014.956253,

• 22.

  Murphy R, Mourtzakis M, Chu Q, Baracos V, Reiman T, Mazurak V. Balık yağı ile beslenme müdahalesi, kemoterapi alan küçük hücreli olmayan akciğer kanseri hastalarında kilo ve iskelet kas kütlesi açısından standart bakımdan üstündür. Cancer. (2011) 117:1775–82. doi: 10.1002/cncr.25709,

• 23.

  Cheng M, Zhang S, Ning C, Luo Q. Omega-3 yağ asidi takviyesi akciğer kanseri hastalarında beslenme durumunu ve inflamuar yanıtı iyileştirir: randomize klinik çalışma. Front Nutr. (2021) 8:686752. doi: 10.3389/fnut.2021.686752,

• 24.

  Laviano A, Calder PC, Schols A, Lonnqvist F, Bech M, Muscaritoli M. Hedef tıbbi beslenmenin küçük hücreli olmayan kanserde ekşemi için güvenliği ve tolere edilebilirliği: randomize, çift kör, kontrollü pilot çalışma. Nutr Cancer. (2020) 72:439–50. doi: 10.1080/01635581.2019.1634746,

• 25.

  Murphy RA, Mourtzakis M, Chu QS, Baracos VE, Reiman T, Mazurak VC. Balık yağı takviyesinin ilerlemiş küçük hücreli olmayan kanser hastalarında ilk hat kemoterapi etkinliğini artırması. Cancer. (2011) 117:3774–80. doi: 10.1002/cncr.25933

• 26.

  Almeida J, Pérez Y, Naveira M, Nava J, Medina J, Pareja I ve ark. Yüksek kalorili besinsel ve spesifik hiperproteinli takviye müdahalesinden sonra beslenme riski taşıyan kanser hastalarında kilo kaybını durdurmada uyum ve toleransın anahtar rolü. Nutr Hosp. (2017) 34:524–31. doi: 10.20960/nh.1331

• 27.

  Balstad T, Brunelli C, Pettersen C, Schonberg S, Skorpen F, Fallon M ve ark. Kanserekcemi tedavi etkisinin değerlendirilmesinde sonuç ölçümlerinin güç karşılaştırmaları ve klinik anlamı: randomize pilot çok modlu müdahale çalışmasından ikincil analiz. Front Nutr (2021) 7:602775. doi: 10.3389/fnut.2020.602775, 7, .

• 28.

  Elisia I, Yeung M, Kowalski S, Wong J, Rafiei H, Dyer RA ve ark. Omega-3 takviyesinin ağır sigara içicilerde C-reaktif protein, prostaglandin E(2) ve granülosit/lenfosit oranını azaltması: açık etiketli randomize kross-over çalışma. Front Nutr. (2022) 9:1051418. doi: 10.3389/fnut.2022.1051418,

• 29.

  FearonKC, BarberMD, MosesAG, AhmedzaiSH, TaylorGS, TisdaleM, ve diğerleri. Kanser eksozisi hastalarında eikosapentaeoik asid diesterin çift-kör, plasebo kontrollü randomize çalışması. J Clin Oncol. (2006) 24:3401–7. doi: 10.1200/jco.2005.04.5724,

• 30.

  GoldD, CareyV, HershC, WanE, CamargoCJ, LeeI, ve diğerleri. D vitamini takviyesi, kronik obstrüktif hastalık ve astım alevlenmeleri ve akciğer fonksiyonu düşüşü. J Nutr. (2025) 155:1417–28. doi: 10.1016/j.tjnut.2025.02.003,

• 31.

  Probst-HenschNM, WangH, GohVHH, SeowAL, LeeH, YuMC. Singapur erkekleri ve kadınlarından oluşan bir kohortta dolaşımdaki insülin benzeri büyüme faktörü I ve insülin benzeri büyüme faktörü bağlayıcı protein 3 konsantrasyonlarını belirleyen faktörler. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. (2003) 12:739–46.

• 32.

  ShuX, LinJ, YaoL, LiuS, ChenQ, WangH, ve diğerleri. Beslenmeden alınan omega-3, prostat kanseri ilerlemesini yavaşlatabilir ve ölüm riskini azaltabilir: Prostat, akciğer, kolon-rektal ve over kanseri tarama deneyinden kanıtlar. Front Nutr. (2025) 12:1623295. doi: 10.3389/fnut.2025.1623295,

• 33.

  AkcamTI, TekneciA, KavurmaciO, OzdilA, ErgonulA, TurhanK, ve diğerleri. Akciğer kanseri nedeniyle ameliyat sonrası adjuvan kemoterapi alan hastalarda immunbeslenme beslenme desteğinin önemi: olgu-kontrol çalışması. World J Surg Oncol. (2023) 21:957. doi: 10.1186/s12957-023-03073-y,

• 34.

  Liu Z, Luo Y, Ren J, Yang L, Li J, Wei Z ve diğerleri. Balık yağı takviyesi ile kanser riski arasındaki ilişki: yağlı balık tüketimine göre büyük ölçekli, nüfus tabanlı, ileriye dönük kohort çalışması (UK Biobank kullanılarak). Int J Cancer. (2022) 150:562–71. doi: 10.1002/ijc.33819,

• 35.

  Skeie G, Braaten T, Hjartåker A, Rustad M, Lund E. Karaciğer yağı, diğer beslenme takviyeleri ve solid tümörlü kanser hastalarında hayatta kalma. Int J Cancer. (2009) 125:1155–60. doi: 10.1002/ijc.24422,

• 36.

  Takezaki T, Inoue M, Kataoka H, Ikeda S, Yoshida M, Ohashi Y ve diğerleri. Japonya’da 14 yıllık nüfus tabanlı ileriye dönük çalışma: balık tüketimine özel başvurarak beslenme ve kanser riski. Nutr Cancer. (2003) 45:160–7. doi: 10.1207/s15327914nc4502_04,

• 37.

  Tanaka I, Yano Y, Mori M, Manabe S, Fukuo K. Pembrolizumab ile tedavi edilen kanser hastalarında serum eikosapentaenoik asit/arakonidik asit oranının genel hayatta kalma üzerindeki etkisi: ön çalışma. Sci Rep. (2024) 14:1384. doi: 10.1038/s41598-024-51967-y,

• 38.

  Touvier M,esse-Guyot E, Andreeva VA, Fezeu L, Charnaux N, Sutton A ve diğerleri. Plazma hücre içi adezyon molekülü-1 ile kanser riski arasındaki ilişkinin N-3 PUFA alımı tarafından modülasyonu: iç içe geçmiş vaka-kontrol çalışması. Am J Clin Nutr. (2012) 95:944–50. doi: 10.3945/ajcn.111.027805,

• 39.

  Veierød M, Laake P, Thelle D.S. Diyet yağı alımı ve akciğer kanseri riski: 51.452 Norveçli erkek ve kadın üzerinde prospektif bir çalışma. Eur J Cancer Prev. (1997) 6:540–9. doi: 10.1097/00008469-199712000-00009,

• 40.

  Han D.J, Zhao N, Yue Y.F, Hong Y.L, Ma H.L, Zhang L. İleri evye akciğer kanseri beslenme riski altındaki hastalarda omega-3 çoklu doymamış yağ asitleri ve glutaminin etkileri. J Zhengzhou Univ Med Sci. (2013) 48:536–9.

• 41.

  Hu K.Z, Xia Z.H, Wang Z, Lin S.L, Yang L. Omega-3 yağ asitlerinin akciğer kanseri hastalarında ameliyat sonrası inflamuar yanıt ve bağışıklık işlevi üzerindeki etkileri. J Pract Med. (2009) 25:4209–11. doi: 10.3969/j.issn.1006-5725.2009.24.048

• 42.

  Huang Y.J, Zhang X.P, Li J, Xie G.Z, Ye J.C, Zheng R.H ve ark. Omega-3 balık yağı lipid emülsonunun küçük hücreli olmayan akciğer kanseri hastalarında kemoterapi öncesi ve sonrasında bağışıklık işlevi üzerindeki etkileri. Guangdong Med J. (2011) 32. doi: 10.3969/j.issn.1001-9448.2011.16.009

• 43.

  Payne M, Ellis P, Dunlop D, Ranson M, Danson S, Schacter L ve ark. DHA-paclitaxel (Taxoprexin) ile IIc veya IV evre küçük hücreli akciğer kanseri hastalarında ilk hat tedavisi: faz II açık etiketli çok merkezli bir çalışmanın raporu. J Thorac Oncol. (2006) 1:984–90. doi: 10.1097/01243894-200611000-00011,

• 44.

  Cerchietti L, Navigante A, Castro M. İleri evre akciğer kanseri hastalarında sistemik sendromlar üzerine balık yağından gelen eikosapentanoik ve dokozaheksaenoik N-3 yağ asitlerinin etkileri ve seçici Cox-2 inhibitonu. Nutr Cancer. (2007) 59:14–20. doi: 10.1080/01635580701365068,

• 45.

  Tobberup R, Carus A, Rasmussen H, Falkmer U, Jorgensen M, Schmidt E ve ark. Birincil antineoplastik tedavi sırasında akciğer kanseri hastalarında beslenme bozukluğu üzerine çok modallı bir müdahalenin uygulanabilirliği. Clin Nutr. (2021) 40:525–33. doi: 10.1016/j.clnu.2020.05.050

• 46.

  van der Meij B, Seleni L, Stanislaus AE, Murphy RA, Robinson L, Damaraju V ve ark. Platin tarafından indüklenen yağ asiti [16:4n-3] plazma düzeyleri platin temelli kemoterapiye yanıtı etkilemez: küçük hücreli olmayan akciğer kanseri hastalarında bir pilot çalışma. Clin Nutr ESPEN. (2020) 40:263–8. doi: 10.1016/j.clnesp.2020.09.009,

• 47.

  Yano Y, Ogami E, Kuge T, Wai A, Hara R, Ishijima M ve ark. Yüksek N-3/N-6 çoklu doymamış yağ asiti oranı ve süt tüketimiyle ilişkili tedavi öncesi beslenme alışkanlıkları akciğer kanseri hastalarında kemoterapi sırasında ortaya çıkan yan etkileri etkileyebilir. Respirology. (2019) 24:185. doi: 10.1111/resp.13700_276

• 48.

  Huang J, Li J, He L, Miao J, Zhu M, Dai J ve ark. Plazin yağ asitleri ile akciğer kanseri riski arasındaki ilişki: Birleşik Krallık biyobankasının prospektif kohort çalışması. J Clin Endocrinol Metab. (2025) 110:e1992–2000. doi: 10.1210/clinem/dgae609,

• 49.

  Murphy RA,ourtzakis M,Chu QS,Reiman T,Mazurak V. İnce hücreli akciğer kanseri hastalarında iskelet kası kaybının plazma (N-3) yağ asitlerinin azalması ile ilişkili olduğu. J Nutr. (2010) 140:1602–6. doi: 10.3945/jn.110.123521

• 50.

  Suzuki S,Akechi T,Kobayashi M,Taniguchi K,Goto K,Sasaki S ve ark. Yeni teşhis akciğer kanseri hastası Japon hastalarda günlük Omega-3 yağ asidi alımı ve depresyon. Br J Cancer. (2004) 90:787–93. doi: 10.1038/sj.bjc.6601621,

• 51.

  Yao Y,Hu QX,Li J,Wang Y,Yang YH,Li XL ve ark. Akciğer nodüller hastalarının serumundaki omega-3 PUFA ifadesi ve dijital bir tahmin modelinin kurulması. China Med Herald. (2023) 20:93–7. doi: 10.20047/j.issn1673-7210.2023.16.20

• 52.

  Antoun S,Merad M,Raynard B,Ruffie P. Bir akciğer kanseri hastasının beslenme durumunun değerlendirilmesi, hasta yönetiminde önemli bir unsurdur. Rev Pneumol Clin. (2008) 64:92–8. doi: 10.1016/j.pneumo.2008.03.002,

• 53.

  Avancini A,Trestini I,Belluomini L,Milella M,Pilotto S. Destek bakımından tamamlayıcı tedaviye: akciğer kanserinde fiziksel egzersiz ve beslenmenin zaman içindeki evrimi. Expert Rev Anticancer Ther. (2025) 25:311–4. doi: 10.1080/14737140.2025.2470385,

• 54.

  Chaiyasit K,Wiwanitkit V,Rungpornchai S. N-3 PUFA takviyesi ve bazı tümör belirteçleri üzerindeki etkisi. Indian J Med Paediatr Oncol. (2012) 33:191–1. doi: 10.4103/0971-5851.103157,

• 55.

  Detopoulou P, Voulgaridou G, Papadopoulou S. Kanser, faz açısı ve sarkopeni: beslenmenin akciğer kanseri prognozu ile ilişkisindeki rolü. Lung. (2022) 200:347–79. doi: 10.1007/s00408-022-00536-z,

• 56.

  Escudero-Vilaplana V, Collado-Borrell R, Gómez Martínez, Sagrera P, Villanueva-Bueno C, Revuelta-Herrero JL, Gonzalez-Haba E ve ark. Kanseri hastalarında tamamlayıcı ve alternatif tıp: kullanım özellikleri ve antineoplastik ajanlarla etkileşimler. J Cancer Res Clin Oncol. (2023) 149:2855–82. doi: 10.1007/s00432-022-04172-1,

• 57.

  Gröber U. Tamamlayıcı onkolojide mikronutrientler. Dtsch Apoth Ztg. (2007) 147:71–7.

• 58.

  Haycock P, Borges M, Burrows K, Lemaitre R, Burgess S, Khankari N ve ark. Genetik olarak yükseltilmiş çoklu doymamış yağ asitleri ile kanser riski arasındaki ilişki. EBioMedicine. (2023) 91:104510. doi: 10.1016/j.ebiom.2023.104510,

• 59.

  Laviano A, Calder P, Schols A, Lonnqvist F, Bech M, Dorkhan M ve ark. Küçük hücreli olmayan akciğer kanseri önkacheksi hastalarında hedefli medikal beslenme: alt grup analizi. Nutr Cancer. (2021) 73:899–900. doi: 10.1080/01635581.2020.1773873,

• 60.

  Liu J, Zhou H, Zhang Y, Huang Y, Fang W, Yang Y ve ark. Dokozapentaenoik asit ve akciğer kanseri riski: Mendel randomizasyonu çalışması. Cancer Med. (2019) 8:1817–25. doi: 10.1002/cam4.2018,

• 61.

  Luo J, Peng S, Jiang Z, Wang Q, Zhang M, Zeng Y ve ark. Akciğer kanserinde omega-3 zincirli çoklu doymamış yağ asitlerinin rolleri ve terapötik fırsatları. iScience. (2025) 28:111601. doi: 10.1016/j.isci.2024.111601

• 62.

  Luu HN, Cai H, Murff HJ, Xiang YB, Cai Q, Li H ve ark. Beslenme yoluyla alınan çoklu doymamış yağ asitleri ve akciğer kanseri riskine dair prospektif bir çalışma. Int J Cancer. (2018) 143:2225–37. doi: 10.1002/ijc.31608,

• 63.

  Markham M, Wachter K, Agarwal N, Bertagnolli M, Chang SM, Dale W ve ark. Klinik kanser ilerlemesi 2020: Amerikan Klinik Onkoloji Derneği’nden kansere karşı ilerleme üzerine yıllık rapor. J Clin Oncol. (2020) 38:1081–101. doi: 10.1200/JCO.19.03141,

• 64.

  Pardini R, Wilson D, Schiff S, Bajo SA, Pierce R. Akciğerde malign fibrohistiositoma olusunda omega-3 yağ asitleriyle beslenme müdahalesi. Nutr Cancer. (2005) 52:121–9. doi: 10.1207/s15327914nc5202_2,

• 65.

  Ruperto M, Montero-Bravo A, Partearroyo T, Puga A, Varela-Moreiras G, Samaniego-Vaesken M. Avrupa’da standart ve hastalığa özgü enterel formülasyonlarda makro besin öğeleri, yağ asiti profili ve bazı immunomodülatör besin öğelerinin betimleyici analizi. Front Nutr. (2022) 9:877875. doi: 10.3389/fnut.2022.877875,

• 66.

  Sadeghi A, Parastouei K, Seifi S, Khosravi A, Salimi B, Zahedi H ve ark. Diyetin inflamatör potansiyeli ve akciğer kanseri riski: olgu-kontrol çalışması. Nutr Cancer. (2022) 74:2859–67. doi: 10.1080/01635581.2022.2036770,

• 67.

  Samet JM. Yorum: George W. Comstock’un solunum hastalıkları epidemiyolojisine katkıları. Am J Epidemiol. (2008) 168:794–5. doi: 10.1093/aje/kwn114,

• 68.

  Serini S, Vasconcelos R, Fasano E, Calviello G. Beslenmeden alınan N-3 PUFA kullanımının kanserde yardımcı (adjuvan) tedavi olarak ne kadar makuldür? Nutr Res Rev. (2016) 29:102–25. doi: 10.1017/s0954422416000044

• 69.

  Shin J, Song M, Yu J, Ko E, Shang X, Oh J ve ark. Kore’de yaygın olarak tüketilen on iki deniz ürünü türünün lipofilik bileşenlerinin kanser önleyici potansiyeti. Antioxidants (Basel). (2021) 10:1629. doi: 10.3390/antiox10101629,

• 70.

  Stojanovic A, Zekovic M, Rasic-Milutinovic Z, Ristic-Medic D, Pokimica B, Debeljak-Martacic J ve ark. Yeni tanı konulan akciğer kanseri hastalarında diyet alımı. Srpski Arh Celok Lek. (2018) 146:26–30. doi: 10.2298/sarh170301115s

• 71.

  Vega OA, Abkenari S, Tong Z, Tedman A, Huerta-Yepez S. Omega-3 çoklu doymamış yağ asitleri ve akciğer kanseri: beslenme mi, farmakoloji mi? Nutr Cancer. (2021) 73:541–61. doi: 10.1080/01635581.2020.1761408,

• 72.

  Wang C, Ding Y, Hu Q, Wang B, Xie S, Yang Z ve diğerleri. Omega-6/Omega-3 oranı olarak akciğer kanserinde koruyucu faktör: çoklu doymamış yağ asitleri ve akciğer adenokanseri riski üzerine bir Mendel randomizasyonu çalışması. J Cancer. (2025) 16:2649–62. doi: 10.7150/jca.112416,

• 73.

  Wiktorowska-Owczarek A, Iacono D, Jasińska-Strosch M. Editörel: eski ilaçlar: güncel ilerlemeler ve zorluklarla yüzleşmek. Front Pharmacol. (2025) 16:1565890. doi: 10.3389/fphar.2025.1565890,

• 74.

  Wilkock A. Kakeksi ve omega-3 çoklu doymam yağ asitleri: sonun başlangıcı yoksa başlangıcın sonu mu? Palliat Med. (2005) 19:500–2. doi: 10.1191/0269216305pm1046xx,

• 75.

  Zhao H, Wu S, Luo Z, Liu H, Sun J, Jin X. Dolaşımdaki dokozahexaenoik asit ile akciğer kanseri arasındaki ilişki: bir Mendel randomizasyonu çalışması. Clin Nutr. (2022) 41:2529–36. doi: 10.1016/j.clnu.2022.09.004,

• 76.

  Mmp-Lung Deneyi. Akciğer kanseri hastalarının cerrahi prehabilitasyonu için yeni bir çok modallı müdahale: Mmp-Lung Deneyi. (2023).

• 77.

  Borchardt I, Prado C, Montella T, Moreira GF, Farias G, Reis MX ve ark. İleri evre kanser hastalarında kas kütlesi ve fonksiyonunun optimize edilmesi: Epigenetiği modüle etmek, toksisiteyi azaltmak ve bağırsak mikrobiotasını iyileştirmek için yüksek eikosapentaenoik asit ve protein (Hepro) kullanan rastgele, çift kör, plasebo kontrollü deneme protokolü. PeerJ. (2025) 13:e19506. doi: 10.7717/peerj.19506,

• 78.

  ChiCTR Sürücü gen negatif küçük hücreli olmayan kanser hastalarında postoperatif adjüvan kemoterapi hastalarında immün beslenme terapisinin prognoz etkisi. Çevrimiçi erişim: https://trialsearch.who.int/Trial2.aspx?TrialID=ChiCTR2400092138 (2024) (Erişim tarihi: 6 Eylül 2026).

• 79.

  EUCTR HLA-A*0201 pozitif, TERT pozitif NSCLC (Evre IV veya Tekrarlayan Evre I-III) hastalarında ilk hat tedavi sonrası hastalık kontrolünü sürdürmeyi hedefleyen peptid temelli kanser aşısı VX-001’in çok merkezli, rastgele, çift kör, plasebo kontrollü IIb evre etkililik çalışması. Çevrimiçi erişim: https://trialsearch.who.int/Trial2.aspx?TrialID=EUCTR2011-005968-24-DE (2012) (Erişim tarihi: 9 Eylül 2026).

• 80.

  KCT İleri evre kanser hastalarında eksekiya üzerinde çok modallı müdahale bakımı ile konvansiyonel yönetimin karşılaştırılması. Çevrimiçi erişim: http://www.who.int/trialsearch/Trial2.aspx?TrialID=KCT0004967 (2020) (Erişim tarihi: 9 Eylül 2026).

• 81.

  NCT Kanserle İlişkili Kilo Kaybı ve İştahsızlık Hastalarında Megestrol ve/veya Omega-3 Yağ Asidi Bakımından Zengin Beslenme Takviyesinin Tedavisi. Çevrimiçi erişim: https://clinicaltrials.gov/show/NCT00031707 (2002) (Erişim tarihi: 9 Eylül 2026).

• 82.

  NCT Safety, Tolerance and Efficacy of an Oral Nutritional Supplement in Lung Cancer Patients. Çevrimiçi olarak kullanılabilir: https://clinicaltrialsgov/show/NCT00851448 (2009) (Erişim tarihi: 6 Eylül 2026).

• 83.

  NCT Vitamin D and Omega-3 Trial (Vital). Çevrimiçi olarak kullanılabilir: https://clinicaltrialsgov/study/NCT01169259 (2010) (Erişim tarihi: 6 Eylül 2026).

• 84.

  Balkwill F. Tnf-alpha in promotion and progression of Cancer. Cancer Metastasis Rev. (2006) 25:409–16. doi: 10.1007/s10555-006-9005-3,

• 85.

  Jalili M, Hekmatdoost A. Dietary Ω-3 fatty acids and their influence on inflammation via toll-like receptor pathways. Nutrition. (2021) 85:111070. doi: 10.1016/j.nut.2020.111070,

• 86.

  Zhang Q, Wang Y, Zhu J, Zou M, Zhang Y, Wu H ve ark. Specialized pro-resolving lipid mediators: a key player in resolving inflammation in autoimmune diseases. Sci Bull (Beijing). (2025) 70:778–94. doi: 10.1016/j.scib.2024.07.049,

Özet

Anhtar Kelimeler

DHA, EPA, akciğer kanseri, ağaç meta-analizi, ω-3 çoklu doymamış yağ asitleri

Atıf

Hu X, Lu C, Tian C, Zheng S-Q, Wang H-B, Zhao L-X, Fan L-L, Chen K, Han X-L, Dong S-Y, Lu J-L, Hu Y-X, Li X-Y, Zhang Y-J ve Li M-H (2026) Comparative effects of different EPA/DHA supplementation regimens on nutritional and inflammatory outcomes in patients with lung cancer: an exploratory systematic review and network meta-analysis. Front. Nutr. 13:1892656. doi: 10.3389/fnut.2026.1892656

Başvuru Tarihi

27 Mayıs 2026

Düzeltme Tarihi

21 Ekim 2026

Kabul Tarihi

29 Ekim 2026

Yayınlandı

13 Kasım 2026

Cilt

13 – 2026

Salvatore Cortellino, Università Degli Studi di Napoli Federico II, Italy

Luz-María Torres-Espíndola, National Institute of Pediatrics, Mexico

You-Jie Li, Binzhou Medical University, China

© 2026 Hu, Lu, Tian, Zheng, Wang, Zhao, Fan, Chen, Han, Dong, Lu, Hu, Li, Zhang ve Li.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında erişime açık olarak dağıtılan bir makaledir. Kabul edilen akademik uygulamalar doğrultusunda, orijinal yazar(lar)ın ve tiff hakkı sahibinin uygun şekilde atıf yapılması ve bu dergideki orijinal yayının gösterilmesi şartıyla, diğer platformlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izin verilmez.

*İletişim: Ya-Jun Zhang, 13474712772@163.com; Min-Hui Li, prof_liminhui@yeah.net

†
Bu yazarlar bu çalışmaya eşit katkıda bulunmuş ve kıdemli yazarlığı paylaşmaktadır

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve değerlendirenlerin görüşlerini kesin olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilen veya üreticisi tarafından yapılan herhangi bir ürün ya da iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.