Öncü Araştırma | Küçük Ölçekli Balıkçılık için İnsan Refahı Odaklı, Sosyo-ekonomik Bir Çerçevenin Ortak Geliştirilmesi: Bahamalar’ın Nassau Gruperi Balıkçılığı Üzerine Bir Vaka Çalışması
Çoğu balıkçılık değerlendirmesi stok durumu ve ekonomik çıktıya odaklanır, ancak balıkçılık topluluklarının yaşadığı deneyimler, balıkçılığın kültürel…

Özet
Çoğu balıkçılık değerlendirmesi stok durumu ve ekonomik çıktıya odaklanır, ancak balıkçılık topluluklarının yaşadığı deneyimler, balıkçılığın kültürel değeri veya düzenlemelerin etkili olup olmadığını belirleyen yönetim koşulları hakkında çok az bilgi sunar. Daha geniş kapsamlı sosyo-ekonomik izleme için kılavuzlar mevcuttur, ancak hiçbir gösterge seti her balıkçılığa uymaz; bu kılavuzların, refahı ölçülen insanlar tarafından ve onların bağlamında uyarlanması gerekir. Bunun pratikte nasıl yapıldığı hakkında ise daha az bilgi bulunmaktadır. Bu çalışmada, genel izleme kılavuzlarının, kritik derecede tehlike altında olan Nassau gruperi (Epinephelus striatus) örnek vakası kullanılarak, Bahamalar’ın yerel balıkçılığı için paydaşlarla birlikte nasıl refah odaklı, sosyo-ekonomik bir çerçeveye dönüştürüldüğü adım adım açıklanmaktadır. Hükümet, sivil toplum kuruluşları, araştırma kurumları ve değer zincirinden yirmi sekiz katılımcı; toplantılar, anketler, hibrit bir atölye ve mülakatlar yoluyla sürece dahil olmuştur. Katılımcılar birlikte kapsamı tanımlamış, altı refah alanını onaylamış ve 6 araştırma temasını önceliklendirmiştir. Sonuçta ortaya çıkan çerçeve (Çerçeve V01), 20 nitelik üzerinden 59 gösterge içermekte olup bunların arasında gelecekteki ulusal bir deniz ürünleri etiketleme programına yönelik hazırlık göstergeleri de bulunmaktadır. Niteliklerin ve göstergelerin seçiminde kullanılan kriterler ile kapsayıcı katılım için belirlenen asgari standartlar raporlanmaktadır. Katılımın dengesiz olması çerçevenin şekillenmesini etkilemiş ve bu durum bir sınırlama olarak ele alınmıştır. Çerçeve V01 henüz sahada test edilmemiştir. İçeriği Bahamalar’a özgü olsa da, uzlaşmaları da dahil olmak üzere belgelenmiş süreç, refah izlemesini kendi balıkçılıklarına uyarlamak isteyen diğerleri için pratik bir referans sunmaktadır.
1 Giriş
Küçük ölçekli balıkçılıklar (KOB), dünya çapındaki kıyı topluluklarına gıda, gelir, kimlik ve kültürel süreklilik sağlar. Birçok balıkçı hedef türler, aletler ve pazarlar arasında geçiş yapar ve balıkçılığı diğer geçim kaynaklarıyla birleştirir; bu da küçük ölçekli balıkçılıkları son derece çeşitli kılar (Allison ve Ellis, 2001; Cinner ve diğerleri, 2012; Selgrath ve diğerleri, 2018). Bu çeşitlilik, onları ekonomik ve çevresel şoklara karşı dirençli kılar: pazar bozulmaları, yakıt fiyatlarındaki artışlar, fırtınalar ve son olarak COVID-19 pandemisinin getirdiği hareketlilik ve ticaret kısıtlamaları (Allison ve Ellis, 2001; Stoll ve diğerleri, 2021; Shah ve diğerleri, 2025). Balıkçılar, gıda güvenliği ve gıda egemenliğinde merkezi bir rol oynar ve karmaşık sosyal-ekolojik sistemlerin içine yerleşmiştir (Berkes ve diğerleri, 2001; Andrew ve diğerleri, 2007). Ancak küçük ölçekli balıkçılıklar uzun süredir düşük ekonomik verimlilik ve açık erişimle ilişkili bir düzensizlik perspektifinden görülmüş ve “geri kalmış”, “işlevsiz” veya son çare bir yoksulluk tuzağı olarak nitelendirilmiştir (Béné, 2009; Smith ve Basurto, 2019). Buna bağlı olarak, genellikle endüstriyel balıkçılıklara kıyasla çok daha az politika ilgisi, araştırma yatırımı ve finansal destek alırlar (Jacquet ve Pauly, 2008). Örneğin, küresel olarak küçük ölçekli balıkçılıklar balıkçılık sübvansiyonlarının yalnızca yaklaşık %16’sını almaktadır ve büyük ölçekli bir balıkçı, küçük ölçekli bir meslektaşına göre yaklaşık üç ila dört kat daha fazla sübvansiyon desteği alırken, yakalamaları, istihdamları ve değerleri resmi istatistiklerde sistematik olarak eksik kaydedilmektedir (Pauly ve Zeller, 2016; Basurto ve diğerleri, 2025).
Son yirmi yılda, küçük ölçekli balıkçılıkların profili, küresel ağlar ve sentezler (örneğin, Too Big To Ignore; Illuminating Hidden Harvest: Basurto ve diğerleri, 2025), politika araçları (FAO, 2015) ve yakalama, istihdam ve değer üzerine geliştirilmiş verilerle birlikte belirgin bir şekilde yükselmiştir (Pauly ve Zeller, 2016). Buna rağmen, küçük ölçekli balıkçılık yönetimini yönlendiren değerlendirmeler genellikle stok durumu, fiyatlar ve istihdamı incelerken kültürel değeri, prosedürel adaleti ve paydaş algılarını göz ardı etmektedir (Anderson ve diğerleri, 2015; Kittinger ve diğerleri, 2017; Hobday ve diğerleri, 2018; Stephenson ve diğerleri, 2018). Bu nedenle, geleneksel sosyo-ekonomik göstergeler küçük ölçekli balıkçılıkları benzersiz kılan kültürel ve öznel değerleri kaçırabilir; bu da ekolojik hedeflere ulaşıldığında bile koruma ve pazara dayalı girişimlerin yerel geçim kaynaklarını zayıflatma riskini doğurur.
Paralel bir politika eğilimi ise bu riski daha da artırır. Sürdürülebilir ve adil uygulamaları ödüllendirmek amacıyla pazara dayalı araçlar olarak deniz ürünleri etiketleme ve sosyal sorumluluk programları giderek yaygınlaşmaktadır (Kittinger ve diğerleri, 2017). Önceden bir sosyo-ekonomik değerlendirme yapılmadan bir etiket başlatmak, zayıf kriterlere, düşük meşruiyete ve yeşil yıkama suçlamalarına yol açabilir (Ponte, 2008).
Önceden yapılacak bir sosyo-ekonomik değerlendirme, bir etiketleme programı için üç işleve hizmet eder. Birincisi, sosyal sorumluluk iddialarını gerçekten ölçülebilen kriterlere dönüştüren, bağlama özgü ve doğrulanmış göstergeler sunar (Kittinger ve diğerleri, 2017; Conservation International, 2019). İkincisi, bu kriterleri kontrol etmek için gereken verilerin gerçekçi bir şekilde toplanıp toplanamayacağını ve izlemenin ne kadar maliyetli olacağını gösterir (Pérez-Ramírez ve diğerleri, 2016; Barr ve diğerleri, 2019). Üçüncüsü, bir etiketin maliyet ve faydalarının değer zinciri boyunca nasıl dağılacağını önceden gösterir: kimlerin gereklilikleri karşılayıp pazara erişim sağlayabileceğini ve kimlerin (genellikle küçük ölçekli balıkçıların) uyum sağlayamayıp dışlanabileceğini ortaya koyar (Ponte, 2008; Pérez-Ramírez ve diğerleri, 2016; Barr ve diğerleri, 2019). Etiket tasarlanmadan önce sosyo-ekonomik bir değerlendirme yapmak, kriterlerin en başından itibaren uygulanabilir ve kapsayıcı olmasını sağlar.
Bu tür değerlendirmelerin gerekçesi, hem bir etiketleme programı hem de daha geniş anlamda balıkçılık yönetimi için artık iyi bir şekilde ortaya konmuştur. Daha zor olan soru ise etkili bir değerlendirmenin nasıl yapılacağıdır. Küçük ölçekli balıkçılıklarda insan refahına odaklanma eğilimi önemli ölçüde artmıştır. Stok durumunun ve toplu ekonomik göstergelerin ötesine bakılması çağrıları artık yerleşik bir yaklaşım haline gelmiş ve giderek daha fazla sosyal ve refah değerlendirmesi yayımlanmaktadır (Breslow ve diğerleri, 2017; Kaplan-Hallam ve Bennett, 2018; Ban ve diğerleri, 2019; Bennett ve diğerleri, 2021; Baker ve diğerleri, 2023; Harper ve diğerleri, 2023; Kelling ve diğerleri, 2026). Ancak bunlar, balıkçılık bilimine hâkim olan ekolojik ve stok değerlendirmelerinden çok daha azdır ve mevcut genel kılavuzlar tek başına bağlama uygun bir değerlendirme üretmek için yeterli değildir. Örneğin, Bennett ve diğerleri (2021), sosyo-ekonomik izleme için net bir adım adım süreç sunmaktadır. Ancak bu kılavuz, tek bir aktarılabilir nitelik ve gösterge seti sağlamaz, çünkü sosyal dinamikler her balıkçılık ve toplulukta farklılık gösterir. Bir yere uyan gösterge seti, başka bir yerde yanlış sonuçlar verebilir. Bu nedenle, genel kılavuzları güvenilir bir değerlendirmeye dönüştürmek, onları bağlama göre uyarlamayı ve bu süreci refahı ölçülen insanlarla birlikte yürütmeyi gerektirir (Norström ve diğerleri, 2020). Bu, ortak geliştirme sürecidir ve bunu iyi yapmak üç hususa dikkat etmeyi gerektirir: 1) yerel ve deneyimsel bilgiyi bilimsel kanıtlarla eşit bir ortak olarak görmek; 2) adaletin prosedürel (kimler ve nasıl katılır), dağıtıcı (kimler fayda sağlar ve kimler maliyetleri üstlenir) ve tanıma (kimlerin değerleri ve kimlikleri sayılır) boyutlarını ele almak; ve 3) tek bir projenin ötesinde sürdürülebilecek kadar uygulanabilir göstergeler seçmek. Ancak yayımlanan örnekler genellikle ortaya çıkan göstergeleri raporlamakla kalmakta, bunların nasıl seçildiğini yeterince açıklamamaktadır. Bu da bu uyarlamanın nasıl yapıldığına dair pratik bir rehberlik bırakmaz: kimler katılır, farklı öncelikler nasıl tartılır ve süreçte hangi uzlaşmalar yapılır.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
– Sürdürülebilir kaynak sağlama: bir koordinatör, kısa süreli sayım görevlisi eğitimi, hafif teknik destek ve hükümet ile bağışçıların ortak finansmanı.
6 Sonuç
Refah odaklı değerlendirmeler, küçük ölçekli balıkçılıklardaki karar alıcılara yalnızca stok durumu ve ekonomik çıktıdan daha kapsamlı bir tablo sunabilir. Burada sunduğumuz şey evrensel bir yöntem değil, böyle bir değerlendirme için bir çerçevenin nasıl modüler, karar alma süreçlerinin şeffaf olduğu ve katılan paydaşlar tarafından şekillendirildiği bir şekilde ortaklaşa geliştirilebileceğine dair belgelenmiş bir örnektir. Çerçeve, Bahamalar’ın Nassau Gruperi balıkçılığına özelleştirilmiştir ve saha testi için hazırdır. Ortak geliştirme süreci ve bundan çıkarılan dersler, diğer balıkçılıklar için de uygulanabilir niteliktedir.
Beyanlar
Üretken Yapay Zeka Beyanı
Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan etmiştir. Belirli görevleri hızlandırmak için üretken yapay zekayı (AI), katı veri yönetimi kuralları çerçevesinde kullandık ve her çıktı, kullanılmadan önce bir ekip üyesi tarafından incelenerek “insanın döngüde olduğu” bir düzenleme sağlandı. Çerçeve geliştirme sürecinde (2025), OpenAI’nin ChatGPT’sini (GPT-4o) ve Google Gemini’sini (2.5) kullanarak (1) serbest metin anket yanıtları ve görüşme notları gibi açık uçlu metinleri tek bir düzenli koleksiyonda birleştirdik ve ortak temaları ortaya çıkarmak için özetledik; ayrıca (2) gösterge alanlarını (örneğin tanım, birim, alt gruplama) yarı otomatik olarak taslak haline getirdik. Makale hazırlık aşamasında (2026), metinleri düzenlemek ve revize etmek için Anthropic’in Claude’unu (Opus 4.8 ve Fable 5) ve OpenAI’nin Codex’ini (GPT-5.4) kullandık. Tüm yapay zeka çıktıları kontrol edildi ve kullanıldığı durumlarda orijinal kaynaklarla karşılaştırılarak doğrulandı. Üretken yapay zekanın kullanımına ilişkin daha fazla ayrıntı için lütfen makalenin Yöntem bölümüne bakınız.
Bu makaledeki şekillerin yanında sunulan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zekanın desteğiyle oluşturulmuştur ve doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiş, mümkün olduğunda yazarlar tarafından da incelenmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Özet
Anahtar Kelimeler
el yapımı balıkçılık, deniz ürünleri etiketleme, Serranidae, sosyo-ekonomik göstergeler, paydaş katılımı, disiplinlerarasılık
Atıf
Schuhbauer A, Sherman KD, Kingon K, Patterson-Maura O ve Smith NS (2026) İnsan refahı merkezli, küçük ölçekli balıkçılık için sosyo-ekonomik bir çerçevenin ortak geliştirilmesi: Bahamalar’ın Nassau gruperi balıkçılığı bir vaka çalışması olarak. Front. Mar. Sci. 13:1977454. doi: 10.3389/fmars.2026.1977454
Alınma Tarihi
24 Ağustos 2026
Revize Edildi
14 Ekim 2026
Kabul Edildi
26 Ekim 2026
Yayınlandı
17 Kasım 2026
Cilt
13 – 2026
Qingji Zhou, Tianjin Üniversitesi, Çin
Muhammad Aswar Limi, Halu Oleo Üniversitesi, Endonezya
Marina Banuet-Martínez, Alberta Üniversitesi, Kanada
© 2026 Schuhbauer, Sherman, Kingon, Patterson-Maura ve Smith.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmemektedir.
*İletişim: Anna Schuhbauer, [email protected]
†ORCID: Krista D. Sherman, orcid.org/0000-0001-9859-8781
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.


Yorumlar
[…] İlginizi Çekebilir: Öncü Araştırma | Küçük Ölçekli Balıkçılık için İnsan Refahı Odaklı, Sosyo-ekonomik … […]